Pięć powodów, dla których Wieczysta Kraków spadnie z PKO Ekstraklasy

Przez kolejne szczeble rozgrywkowe klub przechodził właściwie w ekspresowym tempie. Wraz z każdym awansem zmieniały się wymagania sportowe, a wraz z nimi kadra. Zawodnicy, którzy byli wystarczająco dobrzy na jeden poziom, po awansie często przestawali być wystarczająco dobrzy na kolejny. W ich miejsce przychodzili kolejni, bardziej doświadczeni i bardziej utytułowani piłkarze. Z punktu widzenia budowania wyniku sportowego trudno się temu dziwić. Jeżeli celem jest awans, potrzebujesz zawodników, którzy zagwarantują ci odpowiedni poziom. Problem polega na tym, że w ten sposób bardzo trudno stworzyć grupę piłkarzy, z którymi kibic może się utożsamiać przez wiele lat. Jeżeli zawodnik przychodzi do klubu, pomaga wywalczyć awans, a następnie zostaje zastąpiony przez kolejnego, lepszego od niego piłkarza, to sportowo projekt idzie do przodu. Ale z punktu widzenia budowania historii klubu ten proces jest znacznie bardziej skomplikowany.

Nie chodzi oczywiście o to, że każdy zawodnik powinien dostawać miejsce w składzie tylko dlatego, że był w klubie wcześniej. Piłka nożna tak nie działa. Jeżeli zawodnik nie prezentuje odpowiedniego poziomu, trener ma prawo postawić na lepszego. Problem zaczyna się wtedy, kiedy cały model funkcjonowania klubu opiera się przede wszystkim na wymienianiu kolejnych elementów na lepsze. Wtedy można dojść do sytuacji, w której drużyna jest coraz mocniejsza, ale coraz trudniej wskazać ludzi, którzy naprawdę ją tworzą.

Michał Pazdan poszkodowany przez cel sportowy?

Dobrym przykładem tej dyskusji jest Michał Pazdan.

Nie twierdzę, że Pazdan powinien być podstawowym zawodnikiem Wieczystej w PKO Ekstraklasie. To byłaby decyzja czysto sportowa i trener ma pełne prawo uznać, że są od niego lepsi. Natomiast nie sposób przejść obojętnie obok faktu, że Pazdan przeszedł z tym klubem drogę od okręgówki aż do PKO Ekstraklasy.

Był częścią Wieczystej w momencie, kiedy projekt dopiero nabierał rozpędu. Był jednym z zawodników, którzy pomagali przeprowadzić klub przez kolejne poziomy. I kiedy w końcu osiągnięto największy sukces w historii, nie dostał nawet symbolicznego występu w PKO Ekstraklasie. Dla mnie nie jest to argument dotyczący wyłącznie jednego zawodnika. To bardziej symbol pewnego sposobu myślenia o klubie. Jeżeli patrzymy wyłącznie przez pryzmat tego, kto w danym momencie jest najlepszy, to Pazdan rzeczywiście może nie mieć miejsca w składzie. Ale jeżeli patrzymy również przez pryzmat historii, to pojawia się pytanie, czy człowiek, który przeszedł z tym klubem niemal całą drogę na szczyt, nie powinien mieć możliwości choćby symbolicznego uczestnictwa w tym historycznym momencie.

2. Model zarządzania oparty na wyniku

Drugim argumentem, który budzi moje wątpliwości w przypadku Wieczystej, jest sposób zarządzania kadrą i podejście do zawodników. Tym razem nie chodzi mi o tożsamość klubu, ale o sam model funkcjonowania drużyny. Wieczysta od początku swojego projektu działała według dość prostego mechanizmu. Jeżeli drużyna ma być lepsza, trzeba sprowadzić zawodnika, który podniesie jej poziom. Jeżeli ktoś przestaje gwarantować odpowiednią jakość, trzeba znaleźć kogoś lepszego. W niższych ligach taki sposób działania przynosił bardzo dobre efekty, czego najlepszym dowodem są kolejne awanse.

Tylko że wraz z wejściem do PKO Ekstraklasy ten model może zacząć być dużo trudniejszy do realizacji. Nie wystarczy już po prostu znaleźć zawodnika lepszego od poprzedniego. Trzeba znaleźć takiego, który będzie pasował do konkretnego sposobu gry, charakteru szatni i planu na cały sezon. Każdy kolejny transfer oznacza też większe koszty i większe ryzyko, że zawodnik, który na papierze wygląda bardzo dobrze, niekoniecznie sprawdzi się w nowym środowisku.

I właśnie tutaj widzę największe zagrożenie. Jeżeli każdy problem sportowy będzie próbowało się rozwiązywać kolejnym transferem, klub może w pewnym momencie zacząć kręcić się w kółko. Nie działa napastnik – sprowadzamy następnego. Potrzebujemy lepszego pomocnika – szukamy kolejnego. Na przestrzeni sezonów Wieczystej na poziomie centralnym wielokrotnie można było być świadkiem tego, że po odejściu konkretnego trenera wraz z nim odchodzili inni zawodnicy. Tylko że czasami problem nie znajduje się w konkretnym zawodniku. Problem może znajdować się w sposobie funkcjonowania całego zespołu. Można kupić zawodnika, który ma świetne CV, doświadczenie i umiejętności, ale nie można kupić gwarancji, że od pierwszego dnia będzie rozumiał się z kolegami, zaakceptuje swoją rolę i będzie pasował do pomysłu trenera. Dlatego w PKO Ekstraklasie sama możliwość finansowania transferów może już nie wystarczyć. Wieczysta będzie musiała zacząć odpowiadać nie tylko na pytanie: „kogo możemy sprowadzić?”, ale przede wszystkim: „kogo naprawdę potrzebujemy?”.

***

To niewielka różnica w słowach, ale ogromna różnica w sposobie budowania drużyny. Można mieć pieniądze i kupować dobrych piłkarzy. Trudniej jest mieć pomysł, jak z tych piłkarzy stworzyć drużynę, która będzie funkcjonowała przez kilka kolejnych sezonów.

I właśnie dlatego uważam, że PKO Ekstraklasa będzie dla tego modelu pierwszym naprawdę poważnym testem.

3. Gwiazdy kontra kolektyw

Trzeci argument jest już czysto sportowy. Wieczysta ma zawodników, którzy indywidualnie potrafią zrobić różnicę. Tylko że piłka nożna nie jest konkursem na najlepsze CV.

Można mieć 11 bardzo dobrych piłkarzy i jednocześnie nie mieć dobrej drużyny. Zespół potrzebuje automatyzmów, wzajemnej asekuracji, odpowiedniej organizacji, pressingu i przede wszystkim zawodników, którzy są gotowi czasami zrezygnować z własnych ambicji na rzecz całej drużyny. To może być problemem w przypadku Wieczystej, ponieważ wielu zawodników przychodzi do klubu z dużym doświadczeniem i własnym stylem gry. Każdy z nich przez lata funkcjonował w innych zespołach, w innych systemach i z innymi zadaniami. Teraz trzeba ich wszystkich połączyć.

I to jest ogromna odpowiedzialność trenera. Nie wystarczy znaleźć najlepszą jedenastkę. Trzeba jeszcze stworzyć odpowiednią hierarchię w szatni. Trzeba sprawić, żeby zawodnik z dużym nazwiskiem był gotowy wykonać również tę mniej efektowną pracę. Żeby napastnik pomagał w pressingu, pomocnik wracał do obrony, a obrońca był gotowy poświęcić się dla całego zespołu. W niższych ligach indywidualna jakość często wystarczała. Jeżeli masz zawodnika, który technicznie i piłkarsko przewyższa większość rywali, może on jednym zagraniem rozstrzygnąć spotkanie.

W PKO Ekstraklasie różnice będą jednak znacznie mniejsze. Każdy przeciwnik będzie miał zawodników, którzy potrafią wykorzystać błąd i ukarać cię za brak organizacji. Dlatego może się okazać, że drużyna z teoretycznie słabszymi nazwiskami będzie w stanie wygrać z Wieczystą właśnie dlatego, że będzie lepiej zorganizowana, bardziej zgrana i bardziej świadoma swoich zadań.

Tutaj pojawia się najważniejsze pytanie. Czy Wieczysta ma 11 dobrych piłkarzy, czy naprawdę ma dobrą drużynę?

Można stworzyć bardzo mocny skład na papierze, ale dopiero boisko pokaże, czy te nazwiska potrafią stworzyć zespół. I właśnie pod tym względem PKO Ekstraklasa będzie dla Wieczystej ogromnym sprawdzianem.

4. BRAK DŁUGOFALOWEGO MYŚLENIA

Czwarty argument dotyczy tego, jak Wieczysta rozwijała się przez ostatnie lata. Klub bardzo szybko osiągał kolejne cele, ale jednocześnie wiele decyzji było podporządkowanych temu, co trzeba zrobić, żeby wygrać najbliższy sezon i awansować poziom wyżej. Ponownie – trudno mieć o to pretensje. Jeżeli jesteś w 4. lidze i masz możliwość awansu, robisz wszystko, żeby awansować. Jeśli jesteś w 2. lidze, chcesz dostać się do 1. ligi. Jeżeli jesteś w 1. lidze, celem jest PKO Ekstraklasa. Tylko że teraz sytuacja się zmieniła. Wieczysta jest już w miejscu, do którego przez ostatnie lata dążyła. Nie ma kolejnego szczebla, na który można awansować. Teraz trzeba zacząć myśleć inaczej.

Nie tylko o tym, jak być lepszym od przeciwnika w najbliższym sezonie, lecz także jak funkcjonować na tym poziomie przez następne pięć, 10 czy 15 lat. Bo długofalowe budowanie klubu wymaga inwestowania również w rzeczy, które nie przynoszą natychmiastowego efektu. Akademię, infrastrukturę, bazę treningową, skauting, szkolenie młodzieży, rozwój struktur klubu czy własne źródła przychodów.

To są rzeczy, których nie można ocenić po jednym meczu ani jednym sezonie. Jeżeli sprowadzisz dobrego zawodnika, możesz bardzo szybko zobaczyć efekt. Jeżeli zainwestujesz w akademię, na efekt możesz czekać kilka, a nawet kilkanaście lat. Właśnie dlatego inwestowanie w przyszłość jest trudniejsze. Można cały czas poprawiać pierwszą drużynę, sprowadzać kolejnych zawodników i zwiększać budżet. Tylko w pewnym momencie trzeba zacząć budować strukturę, która będzie funkcjonowała niezależnie od tego, kto akurat znajduje się w pierwszej jedenastce.

Bo awans można wywalczyć w jeden sezon. Utrzymanie się w PKO Ekstraklasie przez 10 lat wymaga już zupełnie innego sposobu myślenia. Jeżeli Wieczysta będzie nadal funkcjonowała według zasady „kolejny sezon, kolejny cel, kolejny transfer”, może mieć problem ze stabilizacją.

Dlatego dla mnie najważniejszym pytaniem nie jest już to, czy Wieczysta potrafi awansować. To już udowodniła.

Pytanie brzmi, czy potrafi zostać.

5. PRESJA I OCZEKIWANIA

Wreszcie piąty argument, czyli presja. Wieczysta nie będzie w PKO Ekstraklasie zwykłym beniaminkiem, który wszyscy z góry skazują na walkę o utrzymanie. Oczekiwania wobec tego klubu będą zdecydowanie większe. Duże możliwości finansowe, znane nazwiska w kadrze i bardzo szybki rozwój sprawiają, że Wieczysta będzie oceniana inaczej niż klub, który dopiero co awansował i dysponuje jednym z najmniejszych budżetów w lidze. Tutaj każda porażka będzie miała dodatkowy kontekst.

Jeśli Wieczysta przegra z zespołem, który ma od niej znacznie mniejszy budżet, pojawią się pytania. Również jeżeli sprowadzony za duże pieniądze zawodnik nie będzie prezentował odpowiedniego poziomu, pojawią się pytania. Jeżeli klub zacznie przegrywać kilka spotkań z rzędu, pojawią się pytania o cały projekt. Dlatego najbardziej interesuje mnie nie to, jak Wieczysta będzie wyglądała wtedy, kiedy wszystko będzie szło zgodnie z planem.

Interesuje mnie moment, kiedy coś przestanie działać. Dotychczasowa historia Wieczystej była przede wszystkim historią sukcesu. Kolejne awanse, coraz lepsi zawodnicy, coraz większe możliwości i coraz ambitniejsze cele. Nie wiemy jeszcze, jak ten projekt zachowa się w kryzysie. O ile widać było pewne problemy podczas sezonu pierwszoligowego, gdzie trenerzy byli zmieniani jak rękawiczki, a klub drżał o to, czy awansuje, tak nie wiemy, co będzie w momencie długofalowego kryzysu. Pojawi się kolejna fala transferów? Kto będzie winny? Czy trener dostanie czas na rozwiązanie problemów?

To właśnie wtedy poznaje się stabilność projektu. W tym miejscu pojawia się pewien paradoks. Największa siła Wieczystej może być jednocześnie jej największym problemem. Duże pieniądze i ogromne ambicje pozwoliły temu klubowi błyskawicznie wejść do PKO Ekstraklasy. Ale te same pieniądze i ambicje sprawiają, że margines błędu będzie bardzo mały. Od Wieczystej będzie się po prostu wymagało więcej.

***

Jeżeli klub z małym budżetem przegra kilka spotkań, można powiedzieć: nie ma pieniędzy, walczą o utrzymanie, to było do przewidzenia. Jeżeli przegra Wieczysta, pytanie będzie inne: jak to możliwe, skoro sprowadzili tylu zawodników i mają takie możliwości?

Prawdziwy test zaczyna się wtedy, kiedy trzeba poradzić sobie z porażką, presją i problemami. Właśnie wtedy przekonamy się, czy Wieczysta jest tylko bardzo ambitnym projektem, czy rzeczywiście klubem gotowym na długie funkcjonowanie na najwyższym poziomie.