Luciano Spalletti

Pochodzenie

Luciano Spalletti urodził się 7 marca 1959 roku w Certaldo pod Florencją, ale wychował się w Empoli, na osiedlu domów komunalnych Avane. Ojciec pracował w hucie szkła, potem był łowczym i magazynierem, matka szyła w zakładzie odzieżowym; w domu mieszkali jeszcze dziadkowie i starszy brat Marcello, który był piłkarzem i według Spallettiego nauczył go charakteru. Spalletti nigdy nie miał agenta. Mówi, że pochodzi „z odcisków na rękach”, a pracę trenera porównuje do pracy na roli: można zrobić wszystko dobrze, a i tak przyjdzie przymrozek. Razem z bratem prowadził gospodarstwo w Chianti.

Jako chłopiec trafił do młodzieży Fiorentiny, ale po dwóch latach usłyszał, że klub go nie widzi w swoich planach. Brat Marcello czekał na niego po lekcjach, żeby zabrać go na treningi. Chciał grać już tylko w amatorskich ligach, przekonał go dopiero wuj. Koledzy z klasy w zawodowej szkole handlowej w Empoli wspominają go jako cichego, uprzejmego chłopaka, który nie przykładał się do nauki, bo myślał tylko o piłce. Jako pomocnik grał w Castelfiorentino, Entelli Bacezza (trenerem był tam Gian Piero Ventura, a zespół zajął piąte miejsce), w nowo awansowanej do Serie C1 Spezii (utrzymanie w 1986/1987, potem siódme i trzecie miejsce), Viareggio i na koniec w Empoli, gdzie zakończył karierę w 1993 roku, mając trzydzieści cztery lata. W latach 1985–1993 występował wyłącznie w Serie C1 i C2. Wspominał potem, że w meczu Sampdoria–Spezia dostał dwa twarde kopnięcia od Gianluki Vialliego, który zaraz pomógł mu wstać.

Kariera trenerska

Trenerem został tam, gdzie skończył grać. Najpierw pracował z młodzieżą Empoli, w końcówce sezonu 1993/1994 przejął pierwszy zespół i utrzymał go w Serie C1 w barażach. W sezonie 1995/1996 wygrał z nim Puchar Włoch Serie C i awansował do Serie B, rok później do Serie A, a w debiucie w elicie, w sezonie 1997/1998, zapewnił utrzymanie na kolejkę przed końcem. W 1999 roku, jako trener Sampdorii, ukończył w Coverciano kurs Master UEFA Pro z oceną 110 z wyróżnieniem. Jego praca dyplomowa nosiła tytuł „System gry 3-5-2”. Wykładowcą był Franco Ferrari, a kolegą z roku Aurelio Andreazzoli, późniejszy współpracownik Spallettiego; Spalletti zlecił nawet specjalistom od grafiki opracowanie schematów do pracy.

Potem przyszły gorsze lata. W Sampdorii w sezonie 1998/1999 został zwolniony w grudniu, po dwóch miesiącach wrócił po dymisji Davida Platta i nie uratował klubu przed spadkiem. W Venecji w sezonie 1999/2000 po fatalnym starcie stracił pracę. W marcu 2001 roku objął Udinese i skończył sezon na dwunastym miejscu, a w grudniu 2001 roku przejął drugoligową Anconę i doprowadził ją do ósmego miejsca. To zaprowadziło go z powrotem do Udine. W latach 2002–2005 Udinese pod jego wodzą było szóste, siódme, a w sezonie 2004/2005 czwarte, co dało klubowi pierwszy w historii awans do Ligi Mistrzów. Za ten sezon dostał Panchinę d'Oro, a w 2006 i 2007 roku nagrodę dla najlepszego trenera Serie A od związku piłkarzy.

W 2005 roku został trenerem Romy; emocja, którą poczuł, gdy Bruno Conti zaproponował mu klub, jest według niego nie do zatarcia. Już w pierwszym sezonie wygrał jedenaście meczów z rzędu, a po aferze Calciopoli jego zespół przesunięto na drugie miejsce. 18 grudnia 2005 roku, z konieczności, bo brakowało środkowego napastnika, ustawił Francesca Tottiego jako fałszywą dziewiątkę w meczu z Sampdorią. Tak powstała Roma bez klasycznego napastnika, z Tottim cofniętym między linie rywala i pomocnikami wbiegającymi w pole karne. Totti zdobył wtedy Złotego Buta w sezonie 2006/2007 (26 goli). Pierwsze trofeum zdobył w maju 2007 roku, wygrywając z Interem Puchar Włoch (6:2 w pierwszym finałowym meczu), a rok później pokonał Real Madryt w 1/8 finału Ligi Mistrzów. Spalletti wygrał z Romą dwa Puchary Włoch (2007 i 2008) i Superpuchar Włoch (2007), a w Lidze Mistrzów dwukrotnie dotarł do ćwierćfinału; w 2007 roku Roma przegrała na Old Trafford z Manchesterem United 1:7. W Superpucharze Włoch 2006 Roma przegrała z Interem 3:4 po dogrywce, choć prowadziła trzema golami. Rozstał się z klubem 1 września 2009 roku po konflikcie z zarządem i słabym starcie sezonu.

W grudniu 2009 roku objął Zenit Petersburg. Z Zenitem wygrał w 2010 roku Puchar Rosji i mistrzostwo, w 2011 roku Superpuchar, a w 2012 roku drugie mistrzostwo; w 2012 roku dostał w klubie też rolę menedżera z szerszymi uprawnieniami. Po zdobyciu Pucharu Rosji w 2010 roku rozdał piłkarzom i sztabowi złote wisiorki z imionami. Aleksandr Kierżakow, strzelec tamtego Zenitu, wspomina wyniszczające obozy (bieg interwałowy i ćwiczenia na piasku, dwuipółgodzinne treningi poranne), po których piłkarze „ledwo doczołgiwali się do łóżka”, i uważa tamtą drużynę za najsilniejszą w historii klubu. Po zakupach Hulka i Axela Witsela jesienią 2012 roku w szatni zaczęły się konflikty: Igor Denisow trafił do rezerw i został sprzedany do Anży, Hulk nie podał trenerowi ręki po zmianie, a w meczu ze Spartakiem sam wziął rzut karny, który Spalletti przydzielił Kierżakowowi, i spudłował. Prezes Gazpromu Aleksiej Miller publicznie poparł trenera, ale w marcu 2014 roku Spalletti został zwolniony. Kierżakow przeprosił później za słowa, w których nazwał go dwulicowym, a po zakończeniu kariery odbył staż w Interze Spallettiego, który nie wracał do przeszłości.

Do Włoch wrócił w styczniu 2016 roku, zastępując w Romie Rudiego Garcię. Roma pod jego wodzą miała w rundzie rewanżowej najlepszą średnią punktów w Serie A i zakończyła sezon na trzecim miejscu, a rok później na drugim, z rekordową liczbą 87 punktów i 90 goli. W bramce stał wówczas Wojciech Szczęsny, wypożyczony z Arsenalu. Szczęsny mówił w maju 2016 roku, że w cztery miesiące pod Spallettim nauczył się więcej niż przez dziesięć lat w Anglii; trener lubił, by bramkarz grał nogami, a jednego dnia ćwiczyli wykopy bramkarskie przez ponad 45 minut. W grudniu 2016 roku opisywał go jako trenera twardszego od Garcii, który wymaga dyscypliny i dzięki temu zdobywa wyniki. Według anegdoty z Trigorii po przegranej z Torino zapowiedział podwójne treningi, a przed świętem czterdziestych urodzin Tottiego je odwołał i poprosił drużynę o odpowiedź na boisku; Roma wygrała potem trzy mecze z rzędu. Ten okres naznaczył spór z Tottim; Spalletti mówił po latach, że gwizdy kibiców mu ciążyły, a o Tottim, że to „il calcio”, czyli sam futbol. Po sezonie odszedł do Interu.

Z Interem w latach 2017–2019 dwa razy kończył sezon na czwartym miejscu, za każdym razem dopiero w ostatniej kolejce, i po siedmiu latach przerwy wprowadził klub do Ligi Mistrzów. Mimo tego klub nie przedłużył z nim umowy. Po dwóch latach przerwy, 29 maja 2021 roku, został trenerem Napoli. Pierwszy sezon skończył na trzecim miejscu. W sezonie 2022/2023 drużyna z Victorem Osimhenem i Khvichą Kvaratskhelią wygrała Serie A 4 maja, na pięć kolejek przed końcem, po raz trzeci w historii klubu i pierwszy od 33 lat. Spalletti, w wieku 64 lat i 58 dni, został najstarszym trenerem, który zdobył scudetto. W Lidze Mistrzów doprowadził Napoli do pierwszego w jego historii ćwierćfinału. Po sezonie odszedł; później żałował, że po mistrzostwie prezes Aurelio De Laurentiis nie zadzwonił do żadnego z piłkarzy i nie świętował z nimi na otwartym autobusie. W Napoli prowadził też Piotra Zielińskiego, którego w kwietniu 2022 roku publicznie bronił, nazywając go silnym zawodnikiem, który pokaże swoją wartość.

Od września 2023 roku był selekcjonerem Włoch, następcą Roberta Manciniego. Zaczął od remisu 1:1 z Macedonią Północną, pierwszą wygraną była 2:1 z Ukrainą, a awans na Euro przypieczętował bezbramkowym remisem w rewanżu z Ukrainą. Na Euro 2024 drużyna wyszła z grupy po remisie 1:1 z Chorwacją, ale odpadła w 1/8 finału ze Szwajcarią (0:2); Spalletti przyznał później, że obciążył piłkarzy zbyt wielką odpowiedzialnością. W eliminacjach mistrzostw świata 2026 Włosi przegrali w Oslo z Norwegią 0:3, a on zapowiedział odejście po następnym meczu, wygranym z Mołdawią. 30 października 2025 roku zastąpił Igora Tudora w Juventusie; rozmowy z nim prowadzili Damien Comolli i Giorgio Chiellini niemal natychmiast po zwolnieniu poprzednika. Spalletti tłumaczył potem, że chciał poznać klub od środka i przyjął krótszą umowę „na zapoznanie”. Debiutował wygraną 2:1 w Cremonie, a pierwsze tygodnie zespół grał dobrze, zwłaszcza w grudniu i styczniu; w lutym 2026 roku odpadł z Pucharu Włoch z Atalantą i w barażach Ligi Mistrzów z Galatasaray. W Turynie wprowadzał do gry Arkadiusza Milika po niemal dwuletniej przerwie w oficjalnych meczach; w marcu 2026 roku zestawił go z Dušanem Vlahoviciem.

Styl i metody

Najsłynniejsze ustawienie Spallettiego to 4-2-3-1 z ruchomym środkowym napastnikiem w Romie, ale Napoli, które wygrało ligę, grało wyłącznie 4-3-3. Piłkarze mieli tam duże swobody, szukali przestrzeni między rywalami, a nie między formacjami, i grali szybko, pionowo. Po stracie piłki zespół bronił się w bloku 4-4-2 i czasem mocno pressował. W Zenicie znakiem rozpoznawczym była kombinacja zwana „Piłka tam”: podanie ze skrzydła do środka, a stamtąd prostopadłe zagranie za plecy obrońców. Potrafi też zmieniać zdanie: Roma z lat 2016–2017 grała na przemian 4-3-3, 4-2-3-1 i 4-1-4-1, raz długo utrzymywała się przy piłce, innym razem broniła się i kontratakowała. Pracę dyplomową napisał o 3-5-2, ale jako trener klubowy rzadko grał trójką obrońców; w reprezentacji przeszedł na nią na stałe po Euro 2024.

W Juventusie buduje drużynę z elastycznym ustawieniem: 4-2-3-1 przechodzi w 3-4-2-1, czasem w trakcie jednego meczu. W sezonie 2025/2026 grał najczęściej 3-4-2-1, a w sezonie 2026/2027 zaczął od 4-2-3-1.

Piłkarze opisują go jako trenera wymagającego i skupionego na szczegółach: od kondycji (Kierżakow), przez wyprowadzanie piłki przez bramkarza (Szczęsny), po zmianę ról zawodników. W Napoli Lobotka, Di Lorenzo, Mário Rui i inni zagrali w nowych rolach, a Lobotka, który u Gennaro Gattuso prawie nie grał, stał się sercem drużyny. W Zenicie wszystko, także analizę rywala, omawiał w dniu meczu rano i zawsze z szacunkiem mówił o przeciwniku. Sam mówi, że nigdy nie potrafił puszczać rzeczy po sobie, a krytyka i gwizdy ciążyły mu bardziej niż porażki.

Wypowiedzi

„Prostota w futbolu jest punktem dojścia, nie wyjścia.” (Corriere della Sera, maj 2025)