Julien Stéphan

Pochodzenie

Julien Stéphan urodził się 18 września 1980 roku w Rennes, kilka dni po tym, jak jego ojciec Guy Stéphan przeniósł się do tamtejszego klubu. Guy był trenerem, a później wieloletnim asystentem Didiera Deschampsa w reprezentacji Francji. Rodzina zmieniała miasta razem z jego pracą: Julien zaczął grać w wieku siedmiu lat w Montceau-les-Mines, gdzie ojciec prowadził lokalny klub, a potem przeszedł przez akademie Olympique Lyon, Girondins Bordeaux i Paris Saint-Germain.

Jako defensywny pomocnik grał w rezerwach PSG, które prowadził wtedy Antoine Kombouaré, a latem 2001 roku podpisał pierwszy zawodowy kontrakt z Toulouse FC, świeżo spadłym do trzeciej ligi. Zagrał tam w czterech meczach, potem występował w amatorskich klubach (Stade Briochin, FC Drouais). Sam mówił, że brakowało mu szybkości i bardzo wcześnie zrozumiał, że wyższego poziomu nie osiągnie. Równolegle skończył studia sportowe STAPS w Rennes, a przy okazji uczył się trenerskiego fachu: z Toulouse zapamiętał treningi Érica Mombaertsa.

Całe życie ktoś porównywał go z ojcem. Mówił, że z czasem zrobił się na to odporny i że zawodu nie wybrał po to, by iść śladem Guya.

Kariera trenerska

Trenerem został jeszcze jako zawodnik: w FC Drouais prowadził juniorów U19, a piłkarską karierę zakończył w wieku 26 lat. Potem szedł po kolejnych szczeblach akademii. W Châteauroux pracował z młodzieżą (U17 i U19), w 2010 roku przeniósł się do FC Lorient, gdzie poznał grę opartą na zasadach Christiana Gourcuffa. W 2012 roku wrócił do rodzinnego miasta i objął U19 Stade Rennais po Régisie Le Brisie.

W 2015 roku zastąpił Laurenta Huarda na stanowisku trenera rezerw. W pierwszym sezonie wywalczył awans, grając 4-4-2 z rombem w środku pola, systemem, którego wcześniej nie stosował. Rezerwy awansowały dwa razy z rzędu, a w 2018 roku spadły. Dyplom BEPF, francuski odpowiednik licencji UEFA Pro, zdobył w maju 2018 roku. Jesienią tego samego roku Thierry Henry, nowy trener AS Monaco, chciał go na asystenta, ale Rennes nie zgodziło się go oddać.

3 grudnia 2018 roku, dzień po porażce 1:4 ze Strasbourgiem, Rennes zwolniło Sabriego Lamouchiego, a Stéphana wyznaczyło na trenera tymczasowego. Jego drużyna wygrała po 2:0 z Olympique Lyon i Dijon, potem z Astaną, co dało klubowi pierwszy w historii awans do 1/16 finału Ligi Europy, i szybko dostał zespół na stałe. W tym sezonie Rennes wyeliminowało Real Betis, a z Arsenalem odpadło w 1/8 finału Ligi Europy. 27 kwietnia 2019 roku Stéphan wygrał z Rennes Puchar Francji: w finale z Paris Saint-Germain, które broniło trofeum czwarty rok z rzędu, było 2:2 i 6:5 w karnych. To pierwsze trofeum klubu od 1971 roku. W sezonie 2019/2020 Rennes zajęło trzecie miejsce, pierwszy raz w historii, kiedy liga została przerwana z powodu pandemii, i awansowało do Ligi Mistrzów.

Najgłośniejszy wątek tej pracy to Eduardo Camavinga. Stéphan wprowadził go do rezerw jako piętnasto i półletniego chłopaka we wrześniu 2018 roku, a w kwietniu 2019 roku wystawił w pierwszym składzie w Ligue 1, gdy miał 16 lat, 4 miesiące i 27 dni. Tłumaczył, że dzięki takiemu tempu klub miał takiego piłkarza półtora roku, a nie kilka miesięcy. Camavinga po jego odejściu dziękował mu za wprowadzenie w świat dorosłej piłki od N3 po Ligę Mistrzów.

W sezonie 2020/2021 Rennes miało po pierwszej rundzie 33 punkty, ale zimą wpadło w kryzys, a w Lidze Mistrzów zdobyło jeden punkt w grupie z Chelsea, Sevillą i Krasnodarem. Po porażce 1:2 z Nicea 1 marca 2021 roku Stéphan sam zrezygnował. Prezydent klubu Nicolas Holveck mówił publicznie, że nie podziela jego oceny, i przekonywał, że chciał kontynuować pracę z trenerem, który tak utożsamia się z klubem, że nie chce być dla niego problemem.

28 maja 2021 roku objął Racing Strasbourg. Zaczął od porażki 0:2 z Angers w ustawieniu 4-4-2, po przegranych z PSG i Lyonem przeszedł na bardziej pragmatyczne 5-3-2 i wzmocnił obronę, między innymi Gerzino Nyamsim, którego znał z Rennes. Strasbourg zakończył sezon 2021/2022 na szóstym miejscu, najlepszym od ponad czterech dekad, a „L'Équipe” uznała Stéphana za najlepszego trenera Ligue 1 według średnich ocen. W głosowaniu trenerów UNFP był nominowany obok Bruno Génésio, który wygrał. Potem zespół wszedł w złą serię i 9 stycznia 2023 roku klub rozstał się z nim po odpadnięciu z Angers w Pucharze Francji.

W sierpniu 2023 roku był jednym z czterech oficjalnych kandydatów na selekcjonera młodzieżowej reprezentacji Francji; wybrano Thierry'ego Henry'ego. Po Strasbourgu odwiedzał kluby, by się uczyć. 19 listopada 2023 roku wrócił do Rennes po odejściu Génésio. Zespół zajął 10. miejsce w lidze, w Lidze Europy był drugi w grupie za Villarrealem i przegrał z Milanem w barażu, a w Pucharze Francji odpadł w półfinale z PSG. 7 listopada 2024 roku, po jedenastu punktach z dziesięciu kolejek i porażce 0:4 w Auxerre, klub go zwolnił razem z asystentami Denisem Zanko i Bouziane Benaraïbim.

25 czerwca 2025 roku został trenerem Queens Park Rangers w Championship, z asystentem Alou Diarrą. Klub uzasadniał wybór doświadczeniem Stéphana w prowadzeniu młodych graczy na najwyższy poziom oraz historycznymi wynikami ligowymi w Rennes i Strasbourgu. Pierwszy sezon 2025/2026 QPR zakończyło na 15. miejscu.

Styl i metody

Stéphan od lat powtarza, że schemat jest wtórny wobec profilu piłkarzy i zasad gry: system dobiera się do tego, kogo ma się w kadrze, a trener powinien umieć stosować różne. W praktyce najczęściej gra czterema obrońcami i dwoma napastnikami albo z jednym napastnikiem i ofensywnym pomocnikiem za nim. W Rennes w sezonie 2019/2020 zaczął od 3-5-2, ale po serii bez zwycięstw wrócił do 4-4-2, które wstawiło Camavingę w środek gry.

Jego drużyny bronią w niskim lub średnim bloku, nie stawiają na posiadanie piłki i nie pressują wysoko: oddają boki, a pilnują środka, po odbiorze szybko przechodzą do ataku skrzydłami i środkiem pomocy. Zdarzało się też 5-3-2. W Queens Park Rangers gra przeważnie 4-4-2 albo 4-2-3-1, z bardzo bezpośrednimi kontratakami i długimi podaniami do napastników. W lutym 2026 roku w przerwie meczu u siebie przeszedł na 3-4-3, ale potem zaznaczył, że problemem były zasady gry i intensywność, a nie liczba obrońców.

Jego współpracownicy opisują go jako trenera, który jest blisko piłkarzy, ma bardzo konkretne idee gry i dopasowuje szczegóły do kadry, a nie do rywala. Sam mówi, że lubi swoich zawodników i że dobry kontakt jest warunkiem, by piłkarz dał z siebie maksimum. Stawia na młodych, od Camavingi w Rennes po zespół młodych ofensywnych graczy w QPR.

Wypowiedzi

„W tygodniu jestem wychowawcą, w weekend trenerem.” (Le Télégramme, lipiec 2015)

„Nie wszedłem w ten zawód, żeby robić to samo co mój ojciec.” (L'Équipe, styczeń 2019)