David Moyes

Pochodzenie

David Moyes urodził się 25 kwietnia 1963 roku w Glasgow. Jego ojciec prowadził chłopców w amatorskim klubie Drumchapel Amateurs, a później został skautem Evertonu, i to w Drumchapel zaczął grać także syn. Z domu wyniósł podstawy organizacji drużyny: pilnował, by wszyscy znali godzinę zbiórki, a po meczach matka prała koszulki. Do Celtiku polecił go Jock Stein. Jako 16-latek spędził pół roku w młodzieżowej drużynie islandzkiego ÍBV, a w 1980 roku podpisał zawodowy kontrakt z Celtikiem. Debiutował w pierwszej drużynie w sierpniu 1981 roku, grał przeciwko Juventusowi w Pucharze Europy i zdobył z klubem mistrzostwo Szkocji, choć w decydującym meczu siedział na ławce. Billy McNeill, który prowadził Celtic, trenował z nim po zajęciach grę głową. Za najlepszego trenera, z jakim pracował, uważa Andy'ego Roxburgha, który prowadził młodzieżową reprezentację Szkocji. W 1983 roku nowy trener Davie Hay dał mu do zrozumienia, że nie jest już potrzebny, i Moyes odszedł do Cambridge United. Do dziś mówi, że czasem tego żałuje.

Jako stoper grał jeszcze w Bristol City, Shrewsbury, Dunfermline Athletic i Hamilton Academical, a od 1993 roku w Preston North End. W 1994 roku był kapitanem drużyny, która przegrała z Wycombe finał baraży trzeciej ligi. Pierwszy certyfikat trenerski zdobył jako 22-latek. Przez wakacje pomagał jako „runner” na kursach trenerskich Celtiku, a potem zrobił cały kurs jeszcze raz w Anglii, bo obawiał się, że szkocki nie będzie tam traktowany poważnie. Gdy grał w Shrewsbury, dorabiał jako trener w prywatnej szkole Concord College. Notował spostrzeżenia o trenerach, którzy go prowadzili. Przed mistrzostwami świata we Francji w 1998 roku napisał do wszystkich uczestników z prośbą o wgląd w treningi. Odpowiedział tylko selekcjoner Szkocji Craig Brown, a Moyes pojechał na własny koszt. Piłkarze Preston pamiętają, że w autokarze czytał autobiografię Alexa Fergusona i podkreślał w niej fragmenty. Koledzy nazywali go „Giant Eyes” (Wielkie Oczy), bo gdy się złościł, oczy wychodziły mu z orbit.

Kariera trenerska

W styczniu 1998 roku, po odejściu Gary'ego Petersa, 34-letni Moyes został grającym trenerem Preston, zagrożonego spadkiem do czwartej ligi. Prosił zarząd, by wstrzymał ogłoszenie decyzji, bo chciał sprawdzić nastroje kibiców. Po utrzymaniu przestał grać i zajął się przebudową stylu: z klubu, który polegał na długich piłkach, zrobił zespół grający po ziemi. W sezonie 1998/1999 Preston dotarł do półfinału baraży, w 1999/2000 wygrał Second Division, czyli trzeci poziom rozgrywek, i po 20 latach wrócił na drugi, a rok później przegrał z Bolton 0:3 w finale baraży o Premier League. Kibice przychodzili na mecze w tartanowych czapkach i rudych perukach. W 1999 roku Alex Ferguson rozważał go na asystenta w Manchesterze United, ale wybrał Steve'a McClarena. W 2001 roku, przygotowując się do licencji UEFA Pro, spędził kilka miesięcy u boku Roya Hodgsona w Udinese.

Do Evertonu trafił w marcu 2002 roku jako następca Waltera Smitha, kiedy klub walczył o utrzymanie. W piątek, dzień po nominacji, David Unsworth zobaczył go o wpół do dziewiątej samego na boisku treningowym, z rozstawionymi już pachołkami i manekinami. Dzień później Everton wygrał 2:1 z Fulham, a Unsworth strzelił gola po kilkudziesięciu sekundach. Klub utrzymał się, a w następnym sezonie był siódmy. W tym samym czasie Moyes dał zawodowy debiut 16-letniemu Wayne'owi Rooneyowi. Po jego sprzedaży do Manchesteru United w 2004 roku wydawało się, że klub czeka spadek, ale drużyna w sezonie 2004/2005 skończyła czwarta, przed Liverpoolem, i zagrała w eliminacjach Ligi Mistrzów, w których odpadła z Villarrealem. W 2009 roku przegrał finał Pucharu Anglii z Chelsea. Przez 11 lat Everton kończył sezony zwykle w górnej połowie tabeli, ale Moyes nie zdobył tam żadnego trofeum. Piłkarzy szukał często w Championship: sprowadził Tima Cahilla, Phila Jagielkę i Joleona Lescotta, uzupełniając ich okazjami z zagranicy, jak Mikel Arteta.

W 2013 roku Alex Ferguson wezwał go do swojego domu i powiedział, że odchodzi, a następcą ma być Moyes, bez rozmowy kwalifikacyjnej. Po trzech dniach spotkań z nowym dyrektorem Edem Woodwardem i właścicielami klubu sprawa była załatwiona. Moyes zaczął od zwycięstwa w Tarczy Wspólnoty 2:0 z Wigan, namówił Rooneya do nowej umowy i sprowadził Juana Matę, a w składzie umieścił 18-letniego Adnana Januzaja. W lidze jednak nie wychodziło, drużyna odpadła z Pucharu Anglii i Pucharu Ligi, a w kwietniu 2014 roku, po zaledwie dziesięciu miesiącach, klub go zwolnił. Powiedział potem, że nie dostał czasu, by się przekonać, czy da radę.

W listopadzie 2014 roku objął piętnastą w tabeli Real Sociedad i wyprowadził go z kłopotów, w styczniu 2015 roku wygrywając 1:0 z Barceloną. Nie opanował języka, mimo lekcji dwa razy w tygodniu, mieszkał w hotelu, a w następnym sezonie po dziewięciu punktach w jedenastu kolejkach został zwolniony. Po latach tłumaczył, że klub chciał stawiać na wychowanków, a on, potrzebując wyników, bywał w tym oporny. Za jego kadencji zadebiutowali Mikel Oyarzabal i Igor Zubeldia.

W lipcu 2016 roku zastąpił w Sunderlandzie Sama Allardyce'a, który został selekcjonerem Anglii. Drużyna spadła z Premier League, a Moyes po sezonie złożył rezygnację, żeby klub nie musiał wypłacać mu odszkodowania. W kwietniu 2017 roku przeprosił za uwagę wobec dziennikarki BBC Vicki Sparks i dostał karę od FA. Przed przyjęciem posady pytał o zdanie Allardyce'a, ale później przyznał, że za mało sprawdził klub.

W listopadzie 2017 roku West Ham United, ostatni w strefie spadkowej, zatrudnił go do końca sezonu. Utrzymał zespół i latem 2018 roku odszedł, bo umowy nie przedłużono. Wrócił 30 grudnia 2019 roku po Manuelu Pellegrinim, kiedy klub był tuż nad strefą spadkową. W sezonie 2020/2021 West Ham zajął szóste miejsce z rekordową w historii klubu liczbą punktów w Premier League, a kibice nazwali go „Moyesiahem”. W 2021/2022 skończył siódmy i zagrał w półfinale Ligi Europy, w którym przegrał z Eintrachtem Frankfurt Olivera Glasnera. W rewanżu w Niemczech Moyes zobaczył czerwoną kartkę za kopnięcie piłki w stronę chłopca do podawania piłek i przeprosił. Siódmego czerwca 2023 roku w Pradze West Ham pokonał 2:1 Fiorentinę w finale Ligi Konferencji po golu Jarroda Bowena w 90. minucie. Klub wygrał w całych rozgrywkach bez porażki i zdobył pierwszy puchar od 43 lat. Moyes zawiesił medal na szyi swojego 87-letniego ojca i nazwał ten wieczór najlepszym momentem kariery. W tamtym sezonie ligowym West Ham był 14. Część kibiców krytykowała jego defensywny styl i w maju 2024 roku klub potwierdził, że Moyes odejdzie z końcem umowy.

W styczniu 2025 roku wrócił do Evertonu po Seanie Dyche'u, gdy klub był szesnasty i miał punkt przewagi nad strefą spadkową. Poprawił wyniki i został wybrany trenerem lutego w Premier League. W noworocznej liście wyróżnień 2025 dostał Order Imperium Brytyjskiego (OBE).

Z Polakami pracował głównie w West Hamie, gdzie bronił Łukasz Fabiański. Rozegrał pod nim 153 mecze. Fabiański opowiadał, że po fatalnym meczu z Newcastle Moyes zachował zaskakujący spokój i okazał charakter „wojownika”. Latem 2025 roku, gdy Fabiański był bez klubu, Moyes zaproponował mu miejsce drugiego bramkarza Evertonu, ale Polak postanowił zostać z rodziną w Londynie i wrócił do West Hamu.

Styl i metody

Moyes gra z czterema obrońcami: po powrocie do Evertonu ustawiał drużynę najczęściej w 4-2-3-1. System dopasowuje do zawodników. W 2005 roku mówił, że obowiązujące wtedy w Evertonie 4-5-1 nie jest jego ideałem, bo „system trzeba budować wokół piłkarzy”, którzy muszą wierzyć w sposób gry. Jego zespoły zaczynają od solidnej obrony, a w drugim podejściu do Evertonu dodał do niej kontrolę nad grą: mniej długich piłek, spokojniejsze rozegranie z tyłu i więcej ludzi w polu karnym. Po pierwszym meczu po powrocie, przegranym 0:1 z Aston Villą, mówił, że chciał, by drużyna częściej wchodziła w szesnastkę i oddawała więcej strzałów. Zarzuca się mu asekuracyjny styl, ale Bowen twierdzi, że szatnia szanuje jego metody.

Znakiem rozpoznawczym jest przygotowanie. Już w Preston, jak wspominają dawni zawodnicy, korzystał z analizy wideo i psychologów sportowych, a przed meczami, jak mówią, niczego nie pomijał w analizie rywala. Unsworth zapamiętał, że przed pierwszym meczem w Evertonie dokładnie opisał, jak pokonać Fulham. Reporter, który spędził z nim tydzień w 2003 roku, zobaczył, że Moyes mieszkał w Preston i codziennie jeździł prawie godzinę do ośrodka treningowego, a w mroźny poranek omawiał z asystentem Alanem Irvinem, jak zastąpić nieczynne boisko halą, żeby piłkarze nie stygli. Za spóźnienia na trening obowiązywały grzywny. Gry wewnętrzne układa z zawodników pierwszego składu, rezerwowych i tych z marginesu, żeby nikomu się nie nudziło.

Piłkarzy szuka często na tańszym rynku i w niższych ligach: z Championship ściągnął Tima Cahilla, Phila Jagielkę i Joleona Lescotta. Interesuje go psychologia zespołu: w Evertonie puszczał piłkarzom przed meczem Mozarta. Z szatnią rozmawia szorstko. Jesper Blomqvist, któremu w 2002 roku powiedział prosto w oczy, że nie zostanie w Evertonie, zapamiętał, że Moyes nie znosił zachowań, jak machanie ręką przy zmianie. Fabián Balbuena mówi z kolei, że Moyes i jego sztab dawali poczucie ważności także tym, którzy nie grali.

Z Celtiku wyniósł przekonanie, że trzeba wygrywać, najlepiej ze stylem. Porażki w Manchesterze, Sociedad i Sunderlandzie, jak mówi, uczyniły go twardszym.

Wypowiedzi

„Muszę znaleźć sposób na wygrywanie. Jeśli mogę wygrać ze stylem, to jeszcze lepiej, ale przede wszystkim muszę znaleźć sposób na zwycięstwo.” (Daily Record, styczeń 2023)

„Futbol potrafi przyprawić o mdłości, jeśli nie uważasz, więc trzeba trwać, schylić głowę i wierzyć, że nie było się aż tak daleko.” (The Guardian, listopad 2025)