Granit Xhaka

Pochodzenie

Urodził się 27 września 1992 roku w Bazylei w rodzinie kosowskich Albańczyków. Jego ojciec Ragip w 1986 roku jako 22-letni student w Prisztinie brał udział w demonstracjach przeciw komunistycznym władzom Jugosławii. Został aresztowany i skazany na sześć lat więzienia, z których odsiedział trzy i pół; w więzieniu był bity. Matka Eli, z którą był razem dopiero od trzech miesięcy, czekała na niego przez cały ten czas. Po wyjściu ojca na wolność rodzice w 1990 roku wyjechali do Szwajcarii. W 1991 roku urodził się ich starszy syn Taulant, a półtora roku później Granit.

Rodzice pracowali na pełen etat, a wieczorami dorabiali jako sprzątacze biur. Odłożyli pieniądze na pierwszą podróż synów autobusem z Bazylei do Prisztiny, do dziadków. Xhaka mówił, że ojciec celowo nigdy go nie chwalił, żeby nie przewróciło mu się w głowie, i że siłę psychiczną ma po nim.

Pierwszy trening zaliczył jako czterolatek w Concordii Bazylea. W 2002 roku razem z bratem przeszedł do akademii FC Basel. Był w zespole U-15, który wygrał mistrzostwo Szwajcarii, wygrywając wszystkie mecze. Kilka miesięcy po szesnastych urodzinach zadebiutował w rezerwach Basel. W 2009 roku albańska federacja dzwoniła do jego rodziny z propozycją gry dla Albanii, ale matka odpowiedziała, że jej dzieci urodziły się w Szwajcarii i do niej należą.

Kariera

28 lipca 2010 roku jako 17-latek zadebiutował w pierwszej drużynie Basel w eliminacjach Ligi Mistrzów z Debreceni VSC. Wszedł w 88. minucie, a w doliczonym czasie strzałem z 25 metrów ustalił wynik na 2:0. W dwóch sezonach zdobył z Basel dwa mistrzostwa Szwajcarii, a w 2012 roku dostał nagrodę dla najlepszego młodego piłkarza w Szwajcarii.

Latem 2012 roku przeszedł do Borussii Mönchengladbach. W pierwszym sezonie grał mniej, niż chciał, bo potrzebował czasu na przyzwyczajenie się do tempa Bundesligi. Wiceprezes klubu Rainer Bonhof mówił później, że Xhaka szybko otrząsał się z niepowodzeń i z czasem stał się liderem drużyny. W sezonie 2015/16 był kapitanem Borussii. Zbierał też dużo kartek: od 2014 do jesieni 2016 roku dostał w klubach i reprezentacji osiem czerwonych.

W maju 2016 roku Arsenal kupił go za 35 milionów funtów. Arsène Wenger przekonywał go wtedy, że w Arsenalu trafi do raju. Pierwszy sezon w Anglii był nierówny: dwie czerwone kartki, ale też dobry mecz w wygranym 2:1 finale Pucharu Anglii z Chelsea. Xhaka dziwił się, że angielscy sędziowie gwiżdżą tak dużo fauli. Wenger mówił, że jego zawodnik padł ofiarą swojej reputacji.

We wrześniu 2019 roku Unai Emery zrobił go kapitanem Arsenalu. Miesiąc później, 27 października w meczu z Crystal Palace (2:2), kibice wygwizdali go przy zmianie. Xhaka przyłożył dłoń do ucha, zdjął koszulkę i zszedł prosto do szatni. Przyznał potem, że dał się ponieść emocjom i zachował się bez szacunku, a 5 listopada Emery odebrał mu opaskę. 1 sierpnia 2020 roku Xhaka zagrał w wygranym 2:1 finale Pucharu Anglii z Chelsea i zdobył to trofeum po raz drugi.

W grudniu 2020 roku dostał czerwoną kartkę za chwycenie za gardło Ashleya Westwooda z Burnley, a Arsenal przegrał 0:1. W styczniu 2022 roku wyleciał z boiska w półfinale Pucharu Ligi z Liverpoolem. Mówił wtedy, że nie robi tego celowo, ale nie zmieni stylu gry z dnia na dzień. Pod wpływem Mikela Artety zaczął zdobywać licencje trenerskie. W ostatnim sezonie w Londynie grał bardziej ofensywnie, strzelił dziewięć goli, a Arsenal zajął drugie miejsce w lidze. W ostatnim meczu, z Wolverhampton, strzelił dwa gole i schodził z boiska przy owacji na stojąco.

W lipcu 2023 roku przeszedł do Bayeru 04 Leverkusen za 25 milionów euro. U Xabiego Alonso grał w drużynie, która nie przegrała żadnego meczu w Bundeslidze. 14 kwietnia 2024 roku w wygranym 5:0 meczu z Werderem Brema, w którym Bayer zapewnił sobie pierwsze w historii mistrzostwo Niemiec, strzelił z dystansu gola na 2:0. 25 maja 2024 roku strzałem z 25 metrów dał Bayerowi zwycięstwo 1:0 z 1. FC Kaiserslautern w finale Pucharu Niemiec. Bayer grał w tym meczu przez całą drugą połowę w dziesiątkę. Sezon 2024/25 otworzył golem z dystansu przeciw Borussii Mönchengladbach i z szacunku dla byłego klubu nie cieszył się z niego. W plebiscycie Złotej Piłki 2024 zajął 16. miejsce.

30 lipca 2025 roku podpisał trzyletni kontrakt z Sunderlandem, beniaminkiem Premier League. Trener Régis Le Bris zrobił go kapitanem i nazwał „drugim trenerem na boisku”. Sunderland skończył sezon na siódmym miejscu i wywalczył pierwszy od sezonu 1973/74 awans do europejskich pucharów.

Sukcesy

• 2024 Superpuchar Niemiec z Bayerem 04 Leverkusen
• 2024 Puchar Niemiec z Bayerem 04 Leverkusen
• 2024 Mistrzostwo Niemiec z Bayerem 04 Leverkusen
• 2024 Najlepszy piłkarz reprezentacji Szwajcarii za 2023 rok
• 2023 Najlepszy piłkarz reprezentacji Szwajcarii za 2022 rok
• 2020 Tarcza Wspólnoty z Arsenalem
• 2020 Puchar Anglii z Arsenalem
• 2017 Najlepszy piłkarz reprezentacji Szwajcarii
• 2017 Tarcza Wspólnoty z Arsenalem
• 2017 Puchar Anglii z Arsenalem
• 2012 Mistrzostwo Szwajcarii z FC Basel
• 2012 Najlepszy młody piłkarz w Szwajcarii
• 2011 Mistrzostwo Szwajcarii z FC Basel
• 2009 Mistrzostwo świata U-17 ze Szwajcarią

Styl gry

To lewonożny środkowy pomocnik, który ustawia grę z głębi pola. Sam mówił o sobie, że jest „fałszywą dziesiątką”, czyli dziesiątką grającą głębiej, a jednocześnie zawodnikiem, który lubi walkę. Jego największym atutem są podania: krótkie, długie i diagonalne na skrzydła. Ottmar Hitzfeld nazywał go „młodym Schweinsteigerem”. Dobrze czyta grę i przewiduje zagrania rywali. Mocno uderza z dystansu, w tym z rzutów wolnych, a w Sunderlandzie wykonuje stałe fragmenty gry.

W reprezentacji Vladimir Petković przesunął go z pozycji ofensywnego pomocnika do roli rozgrywającego przed obroną. Najlepiej czuje się, gdy obok niego gra pomocnik, który bierze na siebie więcej odbiorów.

Gra agresywnie i często ryzykuje w odbiorze, przez co w pierwszej części kariery dostawał wiele żółtych i czerwonych kartek. Mówił, że agresja jest częścią jego gry i bez niej nie byłby tym samym piłkarzem. Po porażkach długo nie może dojść do siebie i najpierw szuka winy u siebie.

Reprezentacja

Był w reprezentacji Szwajcarii U-17, która w 2009 roku w Nigerii wygrała mistrzostwa świata. Zagrał od początku we wszystkich siedmiu meczach i strzelił gola Japonii (4:3). Dwa lata później z kadrą U-21 doszedł do finału mistrzostw Europy, przegranego z Hiszpanią.

W pierwszej reprezentacji zadebiutował 4 czerwca 2011 roku jako 18-latek na Wembley, w zremisowanym 2:2 meczu z Anglią. Grał na mundialach w 2014, 2018, 2022 i 2026 roku oraz na Euro 2016, 2020 i 2024.

Na Euro 2016 w Lens zagrał przeciwko bratu Taulantowi, reprezentantowi Albanii. Po raz pierwszy w historii mistrzostw Europy bracia zagrali w jednym meczu po przeciwnych stronach; Szwajcaria wygrała 1:0. W 1/8 finału z Polską w Saint-Étienne jako jedyny z dziesięciu wykonawców nie trafił w serii rzutów karnych i Szwajcaria odpadła. Gdy w 2016 roku Kosowo zostało członkiem FIFA, w liście otwartym wyjaśnił, że po występie na Euro nie może już zmienić reprezentacji.

Na mundialu w Rosji, w meczu z Serbią w Kaliningradzie, wyrównał strzałem z 20 metrów, a Szwajcaria wygrała 2:1. Po golu złożył dłonie w albańskiego orła, podobnie jak Xherdan Shaqiri. FIFA nie zawiesiła ich, ale ukarała grzywną po 10 tysięcy franków.

Od 2020 roku jest kapitanem reprezentacji. 15 listopada 2023 roku w meczu z Izraelem rozegrał 119. mecz w kadrze i pobił rekord Heinza Hermanna. Na mundialu 2026 strzelił z rzutu karnego gola w wygranym 4:1 meczu z Bośnią i Hercegowiną. Szwajcaria doszła do ćwierćfinału, w którym przegrała z Argentyną 1:3 po dogrywce.