Bartosz Grzelak

Pochodzenie

Bartosz Grzelak urodził się 2 listopada 1978 roku w Stargardzie. Jako pięciolatek wyjechał z rodzicami do Szwecji. Ojciec, pracownik spółki promowej Polferries, dostał kontrakt w biurze podróży Orbis w Sztokholmie, matka podjęła tam pracę w Instytucie Polskim. Miało to potrwać cztery lata, potem kolejne cztery, w końcu rodzina została. W domu mówiło się po polsku i ciągle o polskiej piłce: ojciec był zafascynowany Zbigniewem Bońkiem i żużlem, a kasetę VHS z meczami wszystkich mundiali, w których grała Polska od 1974 roku, Grzelak jako dziecko obejrzał około stu razy. Ulubione kluby z dzieciństwa wybrali mu rodzice, Błękitni Stargard i Zawisza Bydgoszcz, bo ojciec pochodzi z Bydgoszczy.

Wychował się w szwedzkiej szkole i szwedzkiej piłce. Jako junior grał w IF Brommapojkarna i AIK; do juniorów AIK zabrał go Rikard Norling, jego trener z Brommapojkarny. W Allsvenskan zagrał jeden raz, w 1997 roku. Dla młodzieżowej reprezentacji Szwecji do lat 19 rozegrał osiem meczów, a w trzecim, z Polską, trafił do Mławy, rodzinnego miasta matki. Kibice gwizdali na niego, gdy spiker wyczytał polskie nazwisko, a babcia wstała na trybunach, by go bronić. Zagrał z gorączką 39 stopni i nie był w stanie rozegrać całego meczu. Starszy brat Tomasz został z kolei powołany do juniorskiej reprezentacji Polski. Jak podaje AIK, trenował też z Chelsea, a po odejściu z AIK z Parmą i Legią Warszawa.

Wielkiej kariery nie zrobił. Grał w niższych ligach, a skończył w IK Frej, w 2011 roku. Zdecydował wcześnie, że chce być trenerem, i na sztokholmskiej uczelni wychowania fizycznego uczył się teorii przywództwa.

Kariera trenerska

W IK Frej Täby, klubie półamatorskim z przedmieść Sztokholmu, propozycję trenerską dostał jako trzydziestolatek. Zaczął od roli grającego asystenta, jedną nogą w szatni, drugą w pokoju trenerów. W 2012 roku został pierwszym trenerem, potem także dyrektorem sportowym. Zespół składał się z kumpli, a boisko, jak mówił, wyglądało jak czyjeś podwórko. Z asystentem Mikiem Lindströmem zaczął je profesjonalizować od detali: mecze wyjazdowe w jednakowych koszulkach, siłownia w klubowym garażu, do której jeździli po Sztokholmie za tanimi hantlami.

Przez pierwszy rok pracy trenerskiej od ósmej do szesnastej siedział w biurze jako sprzedawca internetowy, a na trening jechał na 17:30 i wracał o 22:30. Frej przeszedł pod nim z czwartej ligi do drugiej, Superettan, z najmniejszym budżetem w lidze, sześcioma milionami koron przy dziesięciu-jedenastu u drugiego najbiedniejszego. Bramkarz wstawał o czwartej do pracy w piekarni, choć wychował się w akademii Realu Madryt, inny piłkarz pracował na stacji benzynowej, lekarze pracowali za darmo. Na mecz w Östersund jechali siedem godzin autokarem, bo nie było pieniędzy na lot, a gdy jeden z piłkarzy złamał tam nogę, trener Östersund Graham Potter i jego asystent Björn Hamberg kazali Grzelakowi wracać do Sztokholmu, a sami odwiedzali piłkarza w szpitalu i kupili mu ładowarkę, gazetę i słodycze. W 2016 roku, bez asystenta, sam rozstawiał kamerę na wieży boiska, a wieczorem oglądał nagranie z treningu. Frej zajął w Superettan dziesiąte miejsce, najwyższe w historii klubu.

W czerwcu 2017 roku przeszedł do AIK Solna jako asystent Rikarda Norlinga. Norling pojawił się wcześniej na treningu Freja jako mentor studenta, który prosił o zgodę na obserwację zajęć, i dwa miesiące później zadzwonił z ofertą. Grzelak mówił, że odpowiada na każdego maila, bo nie wiadomo, kiedy to wróci. Wkrótce AIK grał kwalifikacje Ligi Europy z Bragą przed 40 tysiącami widzów, a dwa tygodnie wcześniej jego zespół występował przed 200 osobami. W 2017 roku AIK zajął drugie miejsce, a w 2018 wygrał ligę. W grudniu 2018 roku odszedł, bo chciał zdobyć doświadczenie w pracy z reprezentacją, i został asystentem Rolanda Nilssona w kadrze Szwecji do lat 21, gdzie pracował m.in. z Dejanem Kulusevskim i Viktorem Gyökeresem.

31 lipca 2020 roku został pierwszym trenerem AIK po zwolnieniu Norlinga. Zespół zajmował wtedy dwunaste miejsce po jedenastu kolejkach i był tuż nad strefą spadkową. Pierwsze osiem meczów przyniosło jedno zwycięstwo, ale potem AIK wygrał pięć spotkań z rzędu i miał serię dziesięciu bez porażki, a siedem z nich skończył z czystym kontem. Grzelak od początku mówił publicznie, że AIK walczy o utrzymanie, co ściągnęło na niego krytykę; porównywał to do przyznania się do alkoholizmu, bez którego nie da się zacząć leczenia. W sezonie 2021 klub kazał mu przed startem tylko trzymać nos nad wodą, a zespół do końca walczył o tytuł i zakończył rozgrywki z taką samą liczbą punktów jak Malmö FF, przegrywając mistrzostwo bilansem bramek. Dwa razy w 2021 roku został wybrany trenerem miesiąca Allsvenskan.

19 sierpnia 2022 roku, gdy AIK był piąty, klub rozstał się z nim w trakcie dwumeczu w europejskich pucharach. Pół roku później tłumaczył, że nie chodziło o wyniki, tylko o plotki o konflikcie z szatnią, które kapitan Sebastian Larsson mu zdementował. Przez pół roku był bez pracy; z Polski kontaktowało się z nim pięć klubów, wśród nich ekstraklasowe, ale odmawiał, bo chciał klubu z planem i systematyczną pracą. W tym czasie raz wystąpił jako ekspert telewizyjny.

W marcu 2023 roku objął węgierski Fehérvár w strefie spadkowej. Sezon 2022/2023 skończył dwa punkty nad kreską, w następnym zespół zajął czwarte miejsce i wystąpił w eliminacjach Ligi Konferencji. Od 1 lipca 2024 roku prowadził Újpest FC. Jesienią zespół grał w obronie tak stabilnie, że stracił najmniej bramek w lidze i zimą tracił trzy punkty do podium, ale wiosną w trzynastu meczach wygrał raz. 3 maja 2025 roku klub rozstał się z nim za porozumieniem stron.

W kwietniu 2026 roku został pierwszym trenerem Cracovii, po zwolnieniu Luki Elsnera, gdy klub zajmował 13. miejsce z przewagą trzech punktów nad strefą spadkową. To jego pierwsza praca w Polsce. Do sztabu dołączył Szwed Patric Jildefalk, z którym pracował wcześniej, odpowiedzialny m.in. za stałe fragmenty gry. Cracovia utrzymała się w Ekstraklasie w ostatniej kolejce 23 maja 2026 roku, remisując 1:1 z Koroną Kielce; wcześniej w Lublinie z Motorem straciła w końcówce prowadzenie 3:1.

Styl i metody

Grzelak mówi, że uwielbia piłkę ofensywną, wysoki pressing i piłkarzy, którzy mają odwagę być kreatywni. Wzorem są dla niego zespoły Pepa Guardioli, Mikela Artety i Roberto De Zerbiego. W praktyce drużyny, które przejmował w kryzysie, zaczynał od defensywy: w AIK pierwszą poprawą było zaryglowanie dostępu do własnej bramki, a w Újpeście zespół jesienią stracił najmniej goli w lidze. Mówił też, że defensywa daje stabilizację, ale stabilizację daje również posiadanie piłki.

W Cracovii zapowiedział więcej dyscypliny w obronie oraz szybszy, bardziej wertykalny futbol. W maju 2026 roku ustawiał zespół w trójkę obrońców, w 3-4-2-1 i 3-4-3, a od lipca 2026 roku grała najczęściej czwórką z tyłu, zwykle 4-2-3-1.

Dużo uwagi poświęca budowaniu zespołu. Chodzi mu nie o wspólne śpiewanie, tylko o poważne rozmowy o tym, jak reagować na złą passę i błąd kolegi. Charakter piłkarza sprawdza przed transferem, dzwoniąc do jego byłego trenera i kolegów z drużyny. W AIK trzy razy w roku spotykał się z grupami kibiców, bo uważał, że konflikty biorą się z braku dialogu. Z Larsem Lagerbäckiem rozmawiał o tym, że piłkarze zapominają sposób gry, gdy wrócą do klubów, więc trzeba powtarzać te same zajęcia taktyczne, nawet jeśli są nudne.

Pracuje metodycznie i dużo analizuje: we Frej sam oglądał wieczorami nagrania treningów i tak nauczył się analizy, więc gdy w AIK miał już dwóch analityków, rozumiał, jak trudna jest ich praca. Mówi, że szczęśliwy piłkarz to dobry piłkarz, i że chce, by zawodnicy byli dumni ze swojej gry.

Wypowiedzi

„Jestem pilotem, który jednocześnie prowadzi i naprawia samolot.” (PAP, pierwsza konferencja w Cracovii, kwiecień 2026)

„Szczęśliwy piłkarz to dobry piłkarz.” (Przegląd Sportowy, styczeń 2023)