Tony Mowbray

Pochodzenie

Tony Mowbray urodził się 22 listopada 1963 roku w Saltburn na wybrzeżu Teesside. Dorastał w Redcar, a szkołę opuścił w wieku 16 lat, by zostać praktykantem w Middlesbrough, klubie, któremu kibicował jako chłopiec. W pierwszej drużynie zadebiutował jako 18-latek, w 1982 roku na wyjeździe z Newcastle United.

Kapitanem Boro został w 1986 roku, mając 22 lata, w chwili gdy klub bankrutował i wchodził w likwidację. Zawodnicy trenowali na szkolnych boiskach, czasem na terenie więzienia w Kirklevington, pierwszy mecz domowy sezonu rozegrano w Hartlepool, a pieniądze na utrzymanie rejestracji piłkarzy odbierano w ratuszu. Trener Bruce Rioch zbudował wokół młodych graczy drużynę, która w dwa lata wróciła z trzeciej ligi do najwyższej klasy rozgrywkowej, po drodze wygrywając baraże z Chelsea. To o Mowbrayu Rioch powiedział, że gdyby miał lecieć na Księżyc, zabrałby swojego kapitana. Od tego zdania nazwę wzięła klubowa fanzine „Fly Me to the Moon”. Mowbray mówi, że ten okres ukształtował go jako człowieka, a Rioch był pierwszym trenerem, który ćwiczył z nim schematy gry: stoper, który wcześniej tylko wybijał piłkę, zrozumiał, że drużynę trzeba uczyć, kiedy stać, a kiedy biec.

W 1991 roku przeszedł do Celticu, w 1995 do Ipswich Town, gdzie był kapitanem. Trzy razy zagrał w reprezentacji Anglii B. Karierę zakończył golem w finale baraży o Premier League w 2000 roku (4:2 z Barnsley).

Kariera trenerska

Pierwszą pracę trenerską dał mu George Burley: po zakończeniu kariery Mowbray został w 2000 roku trenerem pierwszej drużyny Ipswich. Burley mówił, że był „zawsze studentem gry” i że od początku widział w nim przyszłego menedżera. Po zwolnieniu Burleya w październiku 2002 roku prowadził klub tymczasowo wraz z Bryanem Klugiem.

W maju 2004 roku Hibernian wybrał go na trenera, mimo że faworytami byli Eric Black i Alan Kernaghan. Na pierwszy trening w Edynburgu przyszło dwunastu piłkarzy. Mowbray zabrał z Ipswich asystenta Marka Venusa i oparł zespół na młodzieży: Scott Brown, Derek Riordan, Steven Whittaker, Kevin Thomson, Garry O’Connor, a Stevena Fletchera wprowadził do szkockiej ligi jako 17-latka. Zdarzało się, że dwunastu z osiemnastu piłkarzy meczowej kadry miało mniej niż 21 lat. Hibs zajął trzecie miejsce w sezonie 2004/2005, co dało Puchar UEFA, a w kwietniu 2005 roku wygrał 3:1 na Celtic Park, po raz pierwszy od 1992 roku, w którym Mowbray grał w przegrywającym zespole. Rok później Hibs był czwarty. Po raz pierwszy od czasów Eddiego Turnbulla Hibs skończył dwa kolejne sezony w czołowej czwórce. Szkoccy dziennikarze wybrali go trenerem roku 2004/2005.

W październiku 2006 roku przeszedł do West Bromwich Albion. W pierwszym sezonie Albion zajął czwarte miejsce w Championship i przegrał 0:1 z Derby w finale baraży na Wembley. Latem 2007 przebudował kadrę: odeszli m.in. Jason Koumas i Curtis Davies, przyszło czternastu piłkarzy. W sezonie 2007/2008 West Brom wygrał Championship, zdobywając 88 goli, prawie o dwadzieścia więcej niż jakikolwiek inny zespół, i sięgnął po pierwsze trofeum od 1968 roku. Dotarł też do półfinału Pucharu Anglii, przegranego 0:1 z Portsmouth. Mowbray został trenerem roku według Ligi Menedżerów (LMA). W Premier League drużyna grała dalej podaniami i spadła, kończąc sezon 2008/2009 na ostatnim miejscu. Na ostatni mecz kibice przynieśli maski z jego twarzą.

W czerwcu 2009 roku przejął Celtic, ze sztabem, w którym był Neil Lennon. W Glasgow pracował dziewięć miesięcy. Po serii słabych wyników i porażce 0:4 ze St Mirren został zwolniony 25 marca 2010 roku. Kapitanem uczynił Scotta Browna z Hibs, co budziło kontrowersje.

W Celticu pracował z dwoma polskimi bramkarzami, Arturem Borucem i Łukaszem Załuską. Lato 2009 zaczął od rozmowy z Borucem o wzajemnym szacunku i motywacji. Kiedy w grudniu 2009 roku pojawiły się plotki o jego odejściu do Tottenhamu, powiedział, że Boruc jest najlepszym bramkarzem, z jakim pracował. W listopadzie, gdy Boruc pauzował po operacji kolana, Załuska bronił w remisie 0:0 z Hamburgerem SV w Lidze Europy, a Mowbray dawał do zrozumienia, że nie musi spieszyć się z powrotem pierwszego bramkarza.

26 października 2010 roku został trenerem Middlesbrough, po Gordonie Strachanie. W trzech sezonach zespół kończył rozgrywki na 12., 7. i 16. miejscu Championship. Zwolniono go 21 października 2013 roku po słabym początku sezonu; właściciel Steve Gibson oczekiwał co najmniej walki o szóstkę.

W marcu 2015 roku objął Coventry City, który zagrożony był spadkiem do czwartej ligi. Utrzymanie zapewnił w ostatniej kolejce wygraną 2:1 w Crawley. W sezonie 2015/2016 Coventry przez długi czas prowadziło w League One, głównie dzięki wypożyczonym Adamowi Armstrongowi, Ryanowi Kentowi i Jacobowi Murphy’emu. Kontuzje stoperów zepsuły drugą część sezonu, a latem klub został z siedmioma piłkarzami i pracą na wypożyczeniach, którą sam porównał do rzucania monetą. 29 września 2016 roku, po dziesięciu meczach bez wygranej, zrezygnował sam, rezygnując też z odszkodowania, żeby nie obciążać klubu, który był wtedy w sporze z właścicielami.

Blackburn Rovers przejął 22 lutego 2017 roku, gdy zespół był na 23. miejscu w Championship. Spadku nie uniknął: przesądziły ostatnia kolejka i bilans bramek. Po porażce 0:1 z Oldham w październiku 2017 zmienił sposób gry, cofnął zespół i oparł go na kontrze, a potem znów ustawił wyżej. 24 kwietnia 2018 roku, po wygranej 1:0 w Doncaster, Blackburn awansował do Championship już w pierwszym podejściu. W Championship Blackburn kończył sezony w środku tabeli, a w 2021/2022 był ósmy, sześć punktów od baraży. Odszedł latem 2022 roku jako najdłużej pracujący trener w erze właścicieli Venky’s. Rozwijali się u niego m.in. Harvey Elliott, Taylor Harwood-Bellis, Jarrad Branthwaite i Jan-Paul van Hecke. Przedstawiciel trustu kibiców nazwał go pierwszym trenerem za tych właścicieli, który okazał kibicom empatię.

30 sierpnia 2022 roku został trenerem Sunderlandu, po Aleksie Neilu, który odszedł do Stoke. Drużyna z najmłodszym składem w Championship, z Jackiem Clarkiem, Danem Neilem, Anthonym Pattersonem, Danem Ballardem i Jobe Bellinghamem, zajęła szóste miejsce i przegrała w barażach z Luton po dwumeczu 2:3. Mowbray powtarzał, że nie odpowiada za transfery, i napięcie między jego oczekiwaniami a polityką klubu było widać przez cały czas. 4 grudnia 2023 roku Sunderland, wciąż trzy punkty od baraży, go zwolnił.

8 stycznia 2024 roku objął Birmingham City po Wayne’ie Rooneyu. W lutym przerwał pracę z powodu leczenia, a 21 maja 2024 roku zrezygnował, tłumacząc, że zdrowie nie pozwoli mu wrócić na czas. Później opowiedział o raku jelita grubego i operacjach, po których dostał zielone światło lekarzy. Odrzucił kilka ofert, w styczniu 2025 roku wrócił do West Bromwich Albion i po trzech miesiącach i serii słabych wyników został zwolniony 21 kwietnia.

Do Blackburn Rovers wrócił 5 czerwca 2026 roku, po 24 dniach poszukiwań trenera przez klub, który pod wodzą Michaela O’Neilla utrzymał się w Championship po zwolnieniu Valeriena Ismaela. Mowbray mówił, że odrzucił „cztery lub pięć” wcześniejszych ofert, bo żadna nie była dla niego właściwa.

Styl i metody

Źródłem jego wyobraźni jest mundial 1970. Jako siedmiolatek oglądał Brazylię, Pelé, Jairzinho i Rivelino, i zapamiętał futbol, w którym drużyna gra do przodu. Z treningów Riocha wyniósł przekonanie, że najlepsi zawodnicy „zadają pytania” obronie przeciwnika, a atrakcyjna gra jest tego skutkiem ubocznym. Mowbray nazywa siebie „trenerem-filozofem”: wierzy w sposób traktowania ludzi, organizację drużyny i sposób gry. W Hibs wieszał w tunelu i szatni cytaty, w tym Muhammada Alego o godzinach biegania przed walką i Abrahama Lincolna o ostrzeniu siekiery, żeby młodzi piłkarze łatwiej zapamiętali przesłanie.

Jego zespoły grają w posiadaniu piłki, szybko, podaniami do przodu. Kevin Thomson z Hibs mówił, że drużyna wierzyła w zasadę „strzelimy więcej niż wy”, co czasem zostawiało ją odsłoniętą z tyłu. Kiedy West Brom był na dnie Premier League, Mowbray powtarzał, że nie zmieni filozofii, choć przyznawał, że potrzebny jest pomocnik ochraniający obronę. Nie chciał „psa”, który tylko niszczy, bo każdy zawodnik ma umieć grać. W West Bromie w 2025 roku mówił, że jego naturalnym instynktem jest rozszerzać grę i kontrpressować zamiast cofać się do ustawionego bloku. Régis Le Bris, trener Sunderlandu, mówił w 2025 roku, że drużyny Mowbraya są nastawione na posiadanie i dają piłkarzom swobodę, więc trudno wychwycić w nich schematy. Potrafi się jednak dopasować: w League One w Blackburn cofnął zespół i grał z kontry, dopóki nie nabrał przewagi, a w 2020 roku jego Blackburn chciał dominować nad piłką, tłumacząc piłkarzom nie tyle ustawienie, ile ich zadania: kiedy naciskać, kiedy pressować, kiedy cofnąć się.

W sezonie 2026/2027 Blackburn gra najczęściej 4-2-3-1, w kilku meczach ustawia drużynę 3-4-2-1 lub 5-4-1. W korytarzu ośrodka Brockhall wisi jego hasło „żołnierze i artyści”: drużyna potrzebuje i pracowników, i twórców.

Mocną stroną Mowbraya jest praca z młodzieżą. Hibs z lat 2004-2006 uważa za wzór; w Sunderlandzie mówił, że ma „największą grupę utalentowanej młodzieży” w karierze i życzył sobie, żeby ci zawodnicy rośli razem, a nie byli sprzedani pojedynczo. Po objęciu nowego klubu rozmawia indywidualnie z każdym graczem, a zanim cokolwiek powie, uczy się wszystkich imion. Przyznaje, że potrafi być „brutalny” w przemowie po meczu, i dodaje, że o taktyce decyduje się na otwartych odprawach z całym sztabem, bo w tych sprawach nie ma ego.

Wypowiedzi

„Moja filozofia to szybka, płynna gra podaniami z ostrym wykończeniem akcji.” (The Guardian, maj 2004)

„Niektórzy młodzi trenerzy muszą nauczyć się miękkich umiejętności futbolu. Każdy musi nauczyć się postępować z ludźmi, bo wszyscy mają własne sprawy i problemy.” (Lancashire Telegraph, październik 2026)