Rúben Amorim

Pochodzenie

Rúben Filipe Marques Amorim urodził się 27 stycznia 1985 roku w Lizbonie, a dzieciństwo spędził między Alverca a Charneca da Caparica. Pierwszą sportową pasją był hokej na rolkach w Alverca, potem przyszła piłka i Benfica, której kibicował od dziecka. W klubowej szkółce od dziewiątego roku życia grał z Bruno Simão, późniejszym przyjacielem, którego córka jest chrześnicą Amorima. Simão zapamiętał go jako kapitana drużyn i chłopca pijącego wyłącznie wodę. Kiedy w 1998 roku prezes Benfiki João Vale e Azevedo zlikwidował młodzieżowe drużyny B, trzynastolatek musiał odejść. Trafił do CAC Pontinha, gdzie od razu został kapitanem, potem do Corroios, a od sezonu 2002/2003 do Belenenses.

Do Belenenses wprowadził go Simão. Amorim miał wtedy złamaną rękę, więc na próbnym meczu zagrał na środku obrony, a trenerzy kazali kolegom go oszczędzać. W pierwszej drużynie wygryzł z pozycji defensywnego pomocnika Brazylijczyka Sandro Gaúcho, a od 2006 roku prowadził go tam Jorge Jesus. Kolega z drużyny Cândido Costa wspomina, że w szatni mieli narysowane na podłodze małe boisko, na którym codziennie grali, co bardzo irytowało Jesusa, a Amorim świetnie go parodiował. W 2007 roku zagrał w przegranym 0:1 finale Pucharu Portugalii ze Sportingiem. Od 2008 roku występował w Benfice, choć, jak mówił w 2017 roku, mógł wtedy grać w Niemczech i wybrał Benfikę „sercem”. Wygrał w niej trzy mistrzostwa kraju (2009/2010, 2013/2014, 2014/2015). Dotarł też do finału Ligi Europy 2014. Wypożyczano go do Bragi i katarskiego Al-Wakrah, zagrał 14 razy w reprezentacji Portugalii i pojechał na mistrzostwa świata 2010 i 2014. Operacje kolan i inne urazy zakończyły mu karierę w kwietniu 2017 roku, w wieku 32 lat. Pod koniec kariery korzystał z pomocy psychologa, żeby przygotować się do odejścia z boiska.

Trenerem chciał zostać od razu. W 2017 roku zapisał się na kurs wysokiego poziomu dla trenerów na wydziale kinetyki człowieka Uniwersytetu Lizbońskiego, który profesor António Veloso zaprojektował razem z José Mourinho. Nie miał wcześniej studiów, ale kurs przewiduje wyjątki dla takich kandydatów. Wiosną 2018 roku jako jeden z trzech najlepszych studentów spędził tydzień w Manchesterze United u Mourinho i obserwował przygotowania do meczu z Arsenalem. Zrobiła na nim wrażenie prostota treningów: każda sesja miała jeden cel, który wracał w sobotnim meczu. Nemanja Matić, dawny kolega z Benfiki, powiedział mu przy stole w stołówce, że na pewno zostanie trenerem. Mourinho nazwał w 2017 roku swoim punktem odniesienia, a Jorge Jesusa, pod którym spędził łącznie siedem lat, uważał za trenera, który daje największy bagaż taktyczny, choć jako piłkarz miał z nim wzloty i upadki.

Kariera trenerska

Pierwszą pracę dostał w sezonie 2018/2019 w Casa Pia, w trzecim poziomie rozgrywkowym. Prezes klubu Victor Seabra Franco mówi, że zarobki były symboliczne, na mecze o 15:00 w Alentejo i Algarve wyjeżdżało się rano, a w klubie czasem nie było wody. Amorim nie zgodził się wtedy wziąć do drużyny Simãa, który wracał do formy po wypadku motocyklowym, bo miał już trzech lewych obrońców, ale po dwóch tygodniach zadzwonił do niego zapytać o treningi. Simão i tak trafił do niego później. Ponieważ nie miał uprawnień, był formalnie stażystą, ale zmienił klub od pierwszego dnia: przeniósł treningi z wieczora na rano, kazał robić kąpiele lodowe codziennie zamiast w piątki, a zawodnicy, którzy nie mogli połączyć piłki z pracą, odeszli. Zespół przegrał dwa pierwsze mecze, więc Amorim zebrał piłkarzy i zapowiedział grę trzema środkowymi obrońcami. Lewym stoperem został Simão, a ustawienie wkrótce stało się jego znakiem rozpoznawczym. Portugalska federacja ukarała go za dawanie wskazówek podczas meczów bez uprawnień, a Trybunał Arbitrażowy ds. Sportu (TAD) uchylił zakaz i odjęcie punktów klubowi. W styczniu 2019 roku odszedł z własnej woli, z szacunku do klubu, choć drużyna była w strefie awansu. Piłkarze płakali, kiedy ogłosił odejście. Casa Pia wygrała rozgrywki już bez niego, a on zadzwonił z gratulacjami. Terapeucie klubu, który zauważył, że to też jego zasługa, odpowiedział, że zwycięstwo należy tylko do nich. Dwaj główni asystenci, Carlos Fernandes i Adélio Cândido, szli z nim dalej.

We wrześniu 2019 roku przejął rezerwy Bragi, a 27 grudnia 2019 roku zastąpił w pierwszej drużynie Ricardo Sá Pinto. Abel Xavier, dawny obrońca Liverpoolu i kolega z kursu trenerskiego, mówił, że w Bradze z tymi samymi piłkarzami zmienił dynamikę zespołu. Zaczął od zwycięstwa 7:1 z Belenenses, a w pierwszych tygodniach wygrał w lidze na wyjazdach z Porto i Benfiką. Dwadzieścia osiem dni po objęciu zespołu, 24 stycznia 2020 roku, zdobył Puchar Ligi: Braga pokonała w finale Porto 1:0 po golu Ricarda Horty w doliczonym czasie.

W marcu 2020 roku wykupił go Sporting, który nie był mistrzem od 18 lat i miał za sobą okres niestabilności. Amorim nie miał jeszcze najwyższych uprawnień UEFA Pro, więc w protokole meczowym figurował jako asystent, a jako trener występował Emanuel Ferro. Na ostatni stopień kursu przyjęto go w styczniu 2021 roku, a w grudniu 2021 roku złożył końcowe prace. Po zdobyciu tytułu żartował, że ma nadzieję, iż zaliczą mu egzamin, skoro wygrał ligę. Pierwszy pełny sezon 2020/2021 zakończył mistrzostwem Portugalii, pierwszym dla Sportingu od 2002 roku, a w styczniu 2021 roku zdobył jeszcze Puchar Ligi. W lipcu 2021 roku wygrał Superpuchar, a w styczniu 2022 roku znów Puchar Ligi, pokonując w finale Benfikę 2:1. W sezonie 2021/2022 dotarł z Sportingiem do 1/8 finału Ligi Mistrzów, a w Lidze Europy 2022/2023 wyeliminował Arsenal w rzutach karnych. Po tamtym sezonie, w którym klub nie zagrał w Lidze Mistrzów, przyznał, że zaryzykował własną posadą. W maju 2024 roku zdobył drugie mistrzostwo kraju, przypieczętowane porażką Benfiki w Famalicão.

Z Lizbony odszedł po ogłoszonym 31 października 2024 roku transferze do Manchesteru United i objął angielski klub 11 listopada. Tłumaczył, że na początku sezonu uprzedził prezesa Frederico Varandasa i dyrektora Hugo Viana, że to będzie jego ostatni sezon, a United dali mu trzy dni na decyzję: „teraz albo nigdy”. Zapewnił kibiców, że w styczniu nie zabierze z Sportingu nikogo, żartując o cenie Gyökeresa. Pożegnał się wygraną 4:1 z Manchesterem City w Lidze Mistrzów. Część kibiców Sportingu poczuła się zdradzona. W 2026 roku, już jako trener Milanu, powiedział, że dziś zrobiłby to inaczej, bo problemem nie był sam wyjazd do Manchesteru, tylko jego forma.

W Anglii narzekał, że w kilka tygodni mówił do mediów więcej niż przez cztery lata w Sportingu. Spotkało go najtrudniejsze doświadczenie w karierze. Sezon 2024/2025 zakończył na 15. miejscu w Premier League i przegranym 0:1 finałem Ligi Europy z Tottenhamem. W styczniu 2025 roku po porażce z Brighton nazwał własny zespół prawdopodobnie najgorszym w historii klubu. Pojawiły się spory z silnymi osobowościami w szatni, a krytycy zarzucali mu upór w trzymaniu się jednego systemu. W grudniu 2025 roku na mecz z Newcastle ustawił United w 4-2-3-1 i wygrał 1:0, tłumacząc, że tylko tak mógł stworzyć więcej zagrożenia. 5 stycznia 2026 roku, po remisie 1:1 w Leeds i konferencji, na której publicznie zwrócił się do działu skautingu i dyrektora piłkarskiego Jasona Wilcoxa, żeby zrobili swoją robotę, został zwolniony. United byli wtedy szóstą drużyną ligi.

W czerwcu 2026 roku został trenerem AC Milan, następcą Massimiliano Allegriego. Przed telefonem z Mediolanu mówił, że nie zamierza na razie pracować. Jako dziecko godzinami oglądał kasety z Milanem Sacchiego i Capella, a na pierwszej konferencji zapowiedział, że nauczy się włoskiego z szacunku do kibiców.

Styl i metody

Jego znakiem rozpoznawczym jest ustawienie z trzema środkowymi obrońcami, dwoma wahadłowymi, dwoma środkowymi pomocnikami i dwoma ofensywnymi pomocnikami za napastnikiem (3-4-2-1), które łatwo przechodzi w 3-4-3. W pierwszych tygodniach pracy w Manchesterze United wystawiał głównie 3-4-2-1. Wahadłowi wysoko wspierają atak, zespół pressuje agresywnie i szybko wychodzi do kontry. Sam wskazuje źródła: system z trzema obrońcami wywodzi z filozofii Johana Cruyffa, z włoskiej szkoły bierze obronę w dwóch liniach, a do tego dochodzi wpływ Jorge Jesusa. Jako piłkarz nazwał Mourinho swoim wzorem, bo ten analizuje rywala i dostosowuje zespół tak, żeby wygrać.

Profesor Veloso opowiada, że Amorim pokazywał studentom nagranie własnego meczu, zatrzymywał je i pytał, czy to jeszcze 3-4-3, czy już 5-2-3. Wyjaśniał, że opiera model gry na prostych zasadach, które piłkarze znają na pamięć, więc ustawienie może się zmieniać w trakcie akcji. W pierwszych miesiącach w Milanie to widać: 3-4-2-1 zostaje bazą, ale w jednym meczu zespół potrafi przejść w czwórkę z tyłu albo 4-3-3, a Luka Modrić opada między stoperów przy wyprowadzeniu piłki.

Pracuje wymagająco: piłkarze Sportingu byli ważeni co miesiąc, a trening ma dopracowane do szczegółów. Dla siebie wymaga tyle samo. Na kursie trenerskim w Belfaście w 2019 roku po zajęciach nie chodził z kolegami do pubu, a w domu ogląda mecze i czyta o innych trenerach. Chce mieć piłkarzy blisko: „tworzy więzi”, jak Mourinho w Porto, a w Sportingu sprowadzał zawodników z ligi portugalskiej, między innymi Nuno Santosa i Pedra Gonçalvesa, którego przesunął z pomocy do ataku. Viktor Gyökeres trafił do niego z Coventry City i pod jego wodzą stał się jednym z najgroźniejszych napastników w Europie, a Nuno Mendesa wprowadził do pierwszego składu jako 18-letniego wahadłowego. Przyjaźń nie przeszkadza mu w trudnych decyzjach, bo uważa, że szczerość pozwala mu powiedzieć zawodnikowi, że zostaje poza kadrą.

Przez lata bronił jednego systemu słowami, że nikt go nie przekona, nawet papież. W Milanie zaczął łagodzić te dogmaty i szukać wariantów w ramach jednego meczu.

Wypowiedzi

„Jako dziecko uwielbiałem oglądać Benfikę i Milan. Moim marzeniem z dzieciństwa było grać w Benfice i w Milanie. Jedno spełniłem. Teraz muszę trenować to drugie.” (Gazzetta dello Sport, wrzesień 2026, cytat z 2017 roku)

„Grę trzema obrońcami wywodzę z filozofii Cruyffa. Do tego dochodzi włoska idea obrony: pierwsza linia i druga linia. To połączenie różnych rodzajów futbolu.” (UEFA, maj 2025)