Gennaro Gattuso

Pochodzenie

Gennaro Ivan Gattuso urodził się 9 stycznia 1978 roku w Corigliano Calabro, w nadmorskiej dzielnicy Schiavonea. Jego ojciec Franco budował łodzie dla miejscowych rybaków. Jako dziecko sprzedawał na plaży ryby, które dostawał od rybaków. Mając dwanaście i pół roku, wyjechał z domu, żeby grać w piłkę: test w Bolonii nie wypalił, więc zapukał do Perugii. Jego ulubionym filmem był „Ragazzo di Calabria” o południowcu, który musi opuścić dom, żeby zrobić karierę w sporcie. W 1997 roku przeniósł się do Rangers w Glasgow, gdzie opiekował się nim Paul Gascoigne i kupił mu pierwszą w życiu marynarkę i krawat; później w Milanie, w którym rozegrał około pięciuset meczów, dwa razy wygrał Ligę Mistrzów. W reprezentacji Włoch zagrał 73 razy i w 2006 roku został mistrzem świata. Karierę kończył w szwajcarskim Sion.

W Milanie Carlo Ancelotti był dla niego jak ojciec: gdy drużyna przegrywała, Gattuso czuł, że musi odwrócić wynik choćby z szacunku do trenera. W maju 2012 roku, jeszcze jako piłkarz Milanu, zapisał się na kurs trenerski w Coverciano. W 2014 roku ukończył go z tytułem UEFA Pro, a w pracy dyplomowej zajął się między innymi tym, ilu byłych piłkarzy włoskiej ligi zostaje trenerami.

Kariera trenerska

Pierwszą pracę dostał, zanim miał dyplom. Po porażce 0:4 w Thun prezydent Sion Christian Constantin wyznaczył 25 lutego 2013 roku kapitana drużyny na grającego trenera. Formalnie szkoleniowcem zostawał Hiszpan Victor Muñoz, bo to on miał licencję UEFA Pro. Gattuso zadebiutował dwa dni później zwycięstwem 2:0 w Pucharze Szwajcarii w Lozannie. Po niecałych trzech miesiącach i klęsce 0:5 w St. Gallen Constantin go zwolnił, wraz z całym sztabem. Był piątym trenerem Sion w tamtym sezonie.

Latem 2013 roku objął Palermo w Serie B. Prezes Maurizio Zamparini zwolnił go 24 września, po sześciu kolejkach, tłumacząc, że to była za duża odpowiedzialność jak na pierwszą poważną pracę. W czerwcu 2014 roku podpisał kontrakt z OFI Kreta. Po porażce 2:3 z Asteras Tripolis ogłosił dymisję, ale po rozmowach z zarządem i kibicami zmienił decyzję. Odszedł definitywnie 30 grudnia 2014 roku, gdy klub nie wypłacał zawodnikom pensji i trener uznał dalszą pracę za niemożliwą.

Odbudował się w trzeciej lidze. W sierpniu 2015 roku nowy właściciel Pisy, Fabrizio Lucchesi, wybrał go na trenera klubu z Lega Pro. Gattuso odrzucił wcześniej kilka innych propozycji, także z Serie B i zagranicy. Powiedział wtedy, że ważniejsza od kategorii rozgrywkowej jest możliwość poważnej pracy, a jego Milanem jest teraz Pisa. W czerwcu 2016 roku wprowadził zespół do Serie B przez baraże: w finale z Foggią Roberto De Zerbiego Pisa wygrała pierwszy mecz 4:2, a w rewanżu obaj trenerzy po awanturze na linii bocznej zostali usunięci do szatni. Dwa miesiące później, 31 lipca, podał się do dymisji z powodu nieporozumień z klubem, ale po zmianie właściciela wrócił 2 września, witany przez około pięć tysięcy kibiców. Pisa spadła z Serie B, a Gattuso odszedł w maju 2017 roku, mówiąc, że z nowymi właścicielami nie mieli wspólnej wizji.

Latem 2017 roku nowi właściciele Milanu powierzyli mu drużynę Primavera. Tommaso Pobega, który trenował pod nim, wspomina, że Gattuso traktował młodych jak dorosłych: dawał dużo swobody, ale w jasnych ramach, a gdy się wściekał, w szatni zapadała cisza. 27 listopada 2017 roku, po zwolnieniu Vincenzo Montelli, przejął pierwszą drużynę. W czerwcu 2017 roku mówił, że wybrał start od młodzieży, bo to najlepsze rozwiązanie, a prowadzenie pierwszej drużyny Milanu to cel na przyszłość. Pracował w Mediolanie osiemnaście miesięcy. Latem 2018 roku dostał Gonzalo Higuaína, a w styczniu 2019 roku Krzysztofa Piątka. Polak po raz pierwszy zagrał w podstawowym składzie w ćwierćfinale Pucharu Włoch z Napoli (2:0) i strzelił dwa gole, a trener podsumował: „Piątek zrobił różnicę”. Po bezbramkowym remisie z Lazio w półfinale przyznał, że drużyna nie dała mu wsparcia. Sezon 2018/2019 Milan skończył na piątym miejscu, punkt od Ligi Mistrzów. Gattuso odszedł 27 maja 2019 roku, w dniu, w którym klub rozstał się też z dyrektorem Leonardo.

W grudniu 2019 roku zastąpił w Napoli zwolnionego Carlo Ancelottiego, którego nazywał swoim mistrzem. Szybko wrócił do ustawienia 4-3-3. Po trzymiesięcznej przerwie w rozgrywkach z powodu pandemii Napoli wyeliminowało Inter w półfinale Pucharu Włoch, a 17 czerwca 2020 roku w Rzymie pokonało Juventus po rzutach karnych 4:2 (0:0). Było to pierwsze poważne trofeum Napoli od sześciu lat. Awans do finału zadedykował rodzicom i siostrze. W Napoli pracował z Piotrem Zielińskim i Arkadiuszem Milikiem. Zielińskiego uważał za jednego z najbardziej utalentowanych piłkarzy, jakich widział, ale powtarzał, że musi grać równo i nie może zadowalać się tym, co ma. Gdy w lipcu 2020 roku Milik rozważał odejście, Gattuso powiedział, że szanuje jego podejście i rozumie piłkarza, który czuje, że ten etap się skończył. W sezonie 2020/2021 drużyna miała serię dwudziestu meczów bez porażki, ale w ostatniej kolejce zremisowała z Weroną i nie awansowała do Ligi Mistrzów. Prezydent Aurelio De Laurentiis ogłosił zwolnienie na Twitterze zaraz po meczu.

Dwa dni później, 25 maja 2021 roku, Fiorentina ogłosiła go trenerem. 17 czerwca, po 23 dniach, strony rozwiązały umowę, zanim Gattuso zaczął pracę: nie zgadzali się co do budowy składu. Chwilę później był bliski objęcia Tottenhamu, ale do tego nie doszło. Przez rok nie pracował. W czerwcu 2022 roku objął Valencię. Odszedł za porozumieniem stron 30 stycznia 2023 roku, po odpadnięciu z Pucharu Króla z Athletikiem i jednej wygranej w dziesięciu meczach. Na początku mówił, że chce być dla Valencii tym, kim Simeone jest dla Atlético. Miał żal do właściciela o brak wzmocnień zimą. W wywiadzie dla AS mówił też, że w Katarze zobaczył Amrabata, w którym rozpoznał siebie z czasów, gdy miał 27 lat. Luis Enrique mówił wtedy, że Valencia Gattuso to jeden z zespołów, które najchętniej ogląda, bo zamiast defensywy z włoskiej szkoły gra pozycyjnie i atakuje przestrzeń.

26 września 2023 roku Gattuso zastąpił w Olympique Marsylia Marcelino, którego styl krytykowali kibice. Pracę zakończył 18 lutego 2024 roku po porażce 0:1 w Brest. Prezydent klubu Pablo Longoria nazwał rozstanie jednym z najtrudniejszych momentów w swojej karierze.

W czerwcu 2024 roku podpisał kontrakt z Hajdukiem Split, choć miał oferty z Arabii Saudyjskiej i Włoch. Powiedział, że zdecydowali kibice i atmosfera miasta. Dużą rolę odegrał dyrektor sportowy Nikola Kalinić, którego trenował wcześniej w Milanie. Zespół odpadł z el. Ligi Konferencji z Ružomberokiem, w Pucharze Chorwacji z Rijeką w ćwierćfinale, ale w lidze do ostatniej kolejki walczył o tytuł i skończył trzeci. Legenda klubu Zoran Vulić pisał, że kibice musieli przywyknąć do trenera, którego interesuje wyłącznie wynik. 5 czerwca 2025 roku Gattuso rozwiązał umowę za porozumieniem stron.

Dziesięć dni później, 15 czerwca 2025 roku, został selekcjonerem reprezentacji Włoch po zwolnieniu Luciano Spallettiego. Zaczął od zwycięstwa 5:0 z Estonią, ale po porażce 1:4 z Norwegią Włosi zajęli w grupie drugie miejsce i musieli grać w barażach. Pokonali Irlandię Północną 2:0, a 31 marca 2026 roku w Zenicy przegrali z Bośnią i Hercegowiną w rzutach karnych. Po raz trzeci z rzędu zabrakło ich na mistrzostwach świata. Gattuso przeprosił po meczu, a 2 kwietnia rozwiązał umowę z federacją. 23 czerwca 2026 roku został trenerem Lazio, następcą Maurizio Sarriego.

Styl i metody

Jako piłkarz zasłynął walką i charakterem, ale jego zespoły od początku opierały się na technicznych pomocnikach. W Milanie opierał 4-3-3 na piłkarzach technicznych: Biglii, Suso, Çalhanoğlu, a potem Higuaínie, i chciał krótkiej, zorganizowanej gry z powtarzalnymi automatyzmami. W Napoli wrócił do 4-3-3, który bez piłki zamieniał się w zwarte 4-5-1. Na początku zrezygnował z wysokiego pressingu, ale po odzyskaniu piłki oczekiwał śmiałej gry kombinacyjnej, także od bramkarza. Sky Sport zebrało jego zasady z Napoli: intensywne treningi, „pot i uśmiech”, wyuczone ruchy, jasna komunikacja, dwóch zawodników na każdą pozycję, bramkarz dobry nogami i dron do analizy rywali. Kalidou Koulibaly zauważył, że trener prawie nie siedzi na ławce i cały czas podpowiada.

Z czasem jego koncepcja się zmieniała. Pracując w Valencii, zauważył, że w Milanie i Napoli jego drużyny nie pressowały wysoko, a tam robi to po raz pierwszy. W Hajduku grał 4-2-3-1, a po objęciu prowadzenia zamykał grę w 4-4-2. W reprezentacji dopasowywał system do rywala: 4-4-2, 4-3-3, 3-5-2. Stałym elementem były dwóch napastników. W Lazio w sezonie 2026/2027 gra 4-3-3 z intensywnym pressingiem, wymianą pozycji w środku pola i różnymi sposobami budowania gry od tyłu.

W rodzinnej Kalabrii założył fundację Forza Ragazzi, która prowadzi domy dla młodzieży z trudnych środowisk. Emocje to jego słabość i sam to przyznaje: w czerwcu 2020 roku powiedział, że gdy „zamyka mu się żyła”, kontrakty nie mają dla niego znaczenia, i dodał, że musi to poprawić. Wśród swoich błędów wymienia Fiorentinę, ale zapewnia, że by niczego nie zmienił. Sądzi też, że ocenia się go przez pryzmat osobowości z czasów gry, a nie stylu zespołów.

Wypowiedzi

„Jeśli oglądasz mecze Milanu czy Napoli z czasów, gdy tam byłem, nie pressowaliśmy wysoko. W Valencii robię to po raz pierwszy.” (AS, grudzień 2022)

„Najbardziej cenię pracę, nie jestem już »żelaznym sierżantem«.” (Direktno, czerwiec 2024, prezentacja w Hajduku)