Dean Smith

Pochodzenie

Dean Smith urodził się 19 marca 1971 roku w West Bromwich, a wychował się w Great Barr, niedaleko Villa Park. Jako chłopiec sprzątał krzesełka na stadionie ukochanej Aston Villi. Był też szkolnym mistrzem szachowym regionu West Midlands i do dziś gra w szachy; mówi, że to rozwinęło jego taktyczne myślenie.

Jako piętnastolatek dostał warunki juniorskie w Newcastle United, ale klub zwolnił go, bo wolał lokalnych chłopców. Smith poszedł pracować do firmy produkującej proszki malarskie. Zawodowo grał jako stoper: w Walsall od 1989 roku, a potem w Hereford United, Leyton Orient, Sheffield Wednesday i Port Vale, łącznie ponad 560 meczów ligowych. W Walsall został najmłodszym kapitanem w historii klubu, mając 19 lat, i według Sky Sports opaskę nosił w czterech z pięciu klubów. Z Orientem przegrał dwa finały baraży o awans, w 1999 roku ze Scunthorpe i w 2001 roku z Blackpool.

Kariera trenerska

Trenować zaczął jeszcze jako czynny piłkarz: w 2001 roku w czwartki prowadził chłopców z londyńskiego Glenthorne i uczył ich grać po ziemi oraz swobodnie. W styczniu 2005 roku objął młodzież Orientu, a niedługo potem został asystentem Martina Linga. Kurs UEFA Pro skończył w 2008 roku w jednej grupie z Royem Keane'em i Brendanem Rodgersem. Z Orientu odszedł w styczniu 2009 roku razem z Lingiem, a w lipcu 2009 roku wrócił do Walsall jako szef szkolenia młodzieży.

W styczniu 2011 roku, po zwolnieniu Chrisa Hutchingsa, Walsall zajmowało ostatnie miejsce w League One. Smith został tymczasowym szkoleniowcem, bo, jak sam wspomina, był jedynym trenerem, który został w klubie. W pierwszym meczu, w Tranmere, przegrywał 1:3 i zremisował po dwóch golach w ostatnich pięciu minutach. Zarząd wybrał go spośród ponad 90 kandydatów, a Walsall utrzymało się dopiero w ostatniej kolejce. W 2012 roku przeżył w Walsall serię 16 meczów bez zwycięstwa, która mogła zakończyć jego karierę, zanim się na dobre zaczęła. Latem tego roku wprowadził w klubie jednolitą filozofię gry, a rok później dołączył do niego asystent Richard O'Kelly, który towarzyszył mu potem w Brentford i Villi. Walsall zagrało pod nim w 2015 roku w finale Football League Trophy, pierwszym w historii klubu na Wembley, i przegrało 0:2 z Bristol City. Smith opuścił klub w listopadzie 2015 roku, gdy Walsall było czwarte w tabeli.

W Brentford pracował od końca 2015 do października 2018 roku. Zespół kończył sezony w pierwszej dziesiątce Championship i uchodził za jeden z najprzyjemniejszych w oglądaniu w lidze, przy ograniczonym budżecie. Smith ściągnął do sztabu Duńczyka Thomasa Franka, którego wybrał spośród pięciu czy sześciu kandydatów na asystenta, i znalazł w Exeter napastnika Ollie Watkinsa. Opuścił klub dla Aston Villi, bo, jak mówił, była to większa marka, a jego Brentford miał wtedy lepszy zespół.

Do Villi trafił 10 października 2018 roku, gdy zajmowała 15. miejsce w Championship. Asystentem został John Terry. W marcu 2019 roku Smith oddał opaskę Jackowi Grealishowi i drużyna wygrała dziesięć meczów z rzędu, co było klubowym rekordem. W finale baraży na Wembley pokonała Derby County 2:1 i awansowała do Premier League. W pierwszym sezonie w elicie doszła do finału Pucharu Ligi, przegranego 1:2 z Manchesterem City, i utrzymała się w ostatniej kolejce po remisie 1:1 z West Hamem. W lecie 2020 roku Smith sprowadził m.in. Matty'ego Casha, Emiliano Martíneza i Watkinsa, a Villa wygrała z Liverpoolem 7:2. Sezon 2020/2021 skończyła na 11. miejscu. Po sprzedaży Grealisha do Manchesteru City i serii pięciu ligowych porażek został zwolniony w listopadzie 2021 roku.

Osiem dni później objął Norwich City, które spadło z Premier League w 2022 roku. Zwolniono go 27 grudnia 2022 roku, gdy po trzech zwycięstwach w trzynastu meczach Championship zespół spadł z pierwszego na piąte miejsce. W kwietniu 2023 roku przejął na osiem kolejek Leicester City, ale nie uratował go przed spadkiem.

W grudniu 2023 roku został trenerem Charlotte FC. Wcześniej rozmawiał z klubami z Championship, ale żaden nie wydał mu się właściwy; MLS było jego pierwszą pracą poza Wielką Brytanią i, jak mówił, miało go na nowo rozbudzić. Dostał tę pracę przed Frankiem Lampardem. W debiucie jego drużyna wygrała 1:0 z New York City FC przed ponad 60 tysiącami widzów. Poprzednik oparł grę na szczegółowych rotacjach przy piłce, a Smith uprościł ją i oparł na dobrej obronie. W 2024 roku Charlotte zdobyła rekordowe w swojej historii 51 punktów i odpadła w pierwszej rundzie play-offów z Orlando City po rzutach karnych. W 2025 roku miała najwięcej zwycięstw i punktów w dziejach, 19 i 59, skończyła sezon na czwartym miejscu w konferencji wschodniej, ale znów odpadła w pierwszej rundzie, z New York City FC.

Dwa wątki łączą go z Polską. Matty Cash, którego w 2020 roku sprowadził do Villi z Nottingham Forest, dostał w październiku 2021 roku polskie obywatelstwo i został powołany do reprezentacji Polski. Smith powiedział wcześniej, że nie zatrzymałby nikogo, kto ma polskie korzenie i chce reprezentować ten kraj. W Charlotte prowadził Karola Świderskiego, który wrócił do klubu w lipcu 2024 roku z wypożyczenia do Hellasu Werona. Smith widział w nim zawodnika pierwszego składu, napastnika albo ofensywnego pomocnika.

Styl i metody

Smith deklaruje, że nie ma piłkarzy na miarę Guardioli czy Kloppa, więc po stracie piłki szybko ją odbiera i szuka gola, a jeśli się nie da, utrzymuje się przy piłce. Jego zespoły z Walsall i Brentford grały krótkim, kombinacyjnym podaniem. W Villi w Championship ustawił drużynę w 4-1-4-1 i dał Grealishowi swobodę poruszania się po boisku. Zespół dużo dośrodkowywał i zdobył najwięcej goli po stałych fragmentach w drugiej lidze. W Premier League przesunął Grealisha na lewy atak, w sezonie 2021/2022 próbował ustawienia z trzema obrońcami. Pierwszą przerwę w rozgrywkach z powodu pandemii przeznaczył na obejrzenie wszystkich meczów Villi; po niej zespół tracił średnio 1,08 gola na mecz zamiast dwóch.

W Charlotte gra hybrydą 4-3-3 i 4-2-3-1 z niskim blokiem i kontratakami, a w 2026 roku drużyna wychodziła najczęściej w 4-2-3-1. W 2024 roku Charlotte miała jeden z najgorszych w lidze wskaźników posiadania, ale należała do najlepszych obron.

Najbardziej charakterystyczne są metody wychowawcze. Gdy objął młodzież w Walsall, osiemnastolatków najpierw uczył robić herbatę i zmieniać koło w samochodzie. Mówił, że w ten sposób zabiera im wymówki. Po meczach każe piłkarzom samym robić odprawy, bo chce, żeby zadawali pytania, a nie tylko wykonywali polecenia. Powtarza, że jego rolą jest uczynić zawodników lepszymi nie tylko jako piłkarzy, ale i jako ludzi, oraz dać im własność nad ich grą. Od początku pracy trzyma się zasady, by nie przesadzać z radością po zwycięstwach ani nie załamywać się po porażkach.

Wypowiedzi

„Nie chciałem tej pracy. Ale byłem wtedy jedynym trenerem, który został w Walsall” (Express & Star, maj 2019)

„Mogę tu siedzieć i mówić, że mój styl gry jest taki sam jak u Pepa Guardioli czy Jürgena Kloppa, ale nie mamy ich piłkarzy” (MLSsoccer.com, marzec 2024)