Carlos Carvalhal

Pochodzenie

Carlos Carvalhal urodził się 4 grudnia 1965 roku w Bradze. W wieku pięciu lat dostał stypendium w konserwatorium Gulbenkiana, gdzie, jak wspominał, otaczały go muzyka klasyczna, sztuka i balet, a decyzję o zostaniu piłkarzem podjął właśnie tam, bo szkoła miała boisko. W Sportingu Braga zaczął jako jedenastolatek i przeszedł wszystkie szczeble juniorskie, a w młodzieżowych reprezentacjach Portugalii Paulo Futre nazywał go „Doktorem”, bo wozył na zgrupowania książki.

Jako środkowy obrońca grał w Bradze (w trzech okresach), Desportivo Chaves, Beira-Mar, Tirsense i Espinho, a w sezonie 1988/1989 był zawodnikiem FC Porto, gdzie niemal nie wystąpił. Równolegle studiował: rok filozofii w Bradze, potem nauki o sporcie w Porto u Vítora Frade, twórcy periodyzacji taktycznej. Praca dyplomowa o teorii chaosu, złożoności i teorii systemów dostała 19 punktów na 20. Na uczelni był kolegą Rui Faria, późniejszego asystenta Mourinho, a kurs UEFA Pro skończył w jednej grupie z Mourinho.

Sam mówi, że jako piłkarz nie umiał zagrać futbolu, który miał w głowie. Karierę zakończył w 1998 roku w Espinho, mając 32 lata. Chciał grać jeszcze rok, ale klub zaproponował mu posadę trenera w drugiej lidze i się zgodził.

Kariera trenerska

Metodologię miał wtedy, jak sam mówi, przełomową: chciał wychodzić z piłką od tyłu, a przygotowanie fizyczne podporządkować organizacji gry. Debiutował w Espinho, z którego odszedł na początku drugiego sezonu, potem prowadził Freamunde i Desportivo Aves. Pierwszą sensację zrobił w 2002 roku w Leixões: jako jedyny trener w historii doprowadził drużynę z trzeciego poziomu do finału Pucharu Portugalii (0:1 ze Sportingiem), co dało miejsce w Pucharze UEFA. W sezonie 2003/2004 wprowadził Vitória Setúbal do ekstraklasy. Kolejne lata, w Belenenses, Bradze (2006) i Beira-Mar, były najtrudniejsze: z każdego z tych klubów został zwolniony, z Bragi w listopadzie 2006 roku.

Do Setúbal wrócił w sezonie 2007/2008, gdy klub na starcie był na skraju bankructwa. 22 marca 2008 roku wygrał z nim pierwszą w historii Taça da Liga: finał ze Sportingiem Paulo Bento zakończył się 0:0, a w rzutach karnych (3:2) trzy strzały obronił bramkarz Eduardo. Przed finałem mówił piłkarzom, że tę drużynę zapamiętają na zawsze. Setúbal awansowało też do Pucharu UEFA. Po drodze drużyna z małą kadrą wyeliminowała w pucharze Bragę i Benfikę.

Potem zaczęły się wyjazdy i trudne posady. W 2008 roku prowadził Asteras Tripolis (do listopada), w 2009 Marítimo, a w listopadzie 2009 roku przejął Sporting po Paulo Bento: klub był w kryzysie instytucjonalnym, a drużyna dziewiąta w tabeli. Skończył czwarty i dotarł do 1/8 finału Ligi Europy. W sierpniu 2011 roku wszedł w Beşiktaşie jako tymczasowy następca aresztowanego Tayfura Havutçu i mimo kłopotów finansowych klubu wprowadził drużynę do baraży, ale w kwietniu 2012 roku odszedł po zmianach w zarządzie. Potem prowadził jeszcze İstanbul Başakşehir (od maja do listopada 2012) i przez trzy lata nie miał klubu.

W 2015 roku został pierwszym nie-Brytyjczykiem na ławce Sheffield Wednesday. W sezonie 2015/2016 zespół był szósty w Championship i przegrał finał baraży o Premier League na Wembley z Hull City, a w Pucharze Ligi wygrał 3:0 z Arsenalem. Rok później skończył czwarty i odpadł w barażach z Huddersfield po karnych. W grudniu 2017 roku, gdy Wednesday był piętnasty, rozstał się z klubem, a cztery dni później objął ostatnie w tabeli Premier League Swansea City. Pokonał Liverpool 1:0 i Arsenal 3:1, został trenerem stycznia w lidze, ale pod koniec sezonu drużyna przestała wygrywać i w maju 2018 roku spadła. W bramce Swansea grał wtedy Łukasz Fabiański: przed przyjściem Carvalhala drużyna straciła 31 goli w 20 kolejkach, w kolejnych dziesięciu 11.

Do Portugalii wrócił w 2019 roku, mimo ofert z innych krajów, bo chciał spróbować czegoś nowego w średnim klubie. Rio Ave skończyło sezon 2019/2020 na piątym miejscu z rekordową w historii klubu liczbą punktów, co dało Ligę Europy. Latem 2020 roku objął Bragę, klub z jego miasta, i 23 maja 2021 roku wygrał z nią Puchar Portugalii: 2:0 z Benfiką w Coimbrze po golach Lucasa Piazóna i Ricardo Horty. Wcześniej Braga przegrała finał Pucharu Ligi ze Sportingiem, a w Lidze Europy odpadła z Romą w 1/16 finału. Piazóna, którego znał z Rio Ave, ściągnął do Bragi. Za jego kadencji w pierwszej drużynie zadebiutowało 17 wychowanków, w tym piętnastoletni Roger Fernandes. W 2022 roku sam uznał cykl za zamknięty.

Później był krótko w Al-Wahda (cztery mecze w 2022 roku), od listopada 2022 w Celcie Vigo, którą po zwolnionym Eduardo Coudecie utrzymał w La Liga, a od grudnia 2023 do lutego 2024 w Olympiakosie. W sierpniu 2024 roku wrócił do Bragi po zwolnieniu Daniela Sousy po pierwszej kolejce i w maju 2025 roku rozstał się z nią za porozumieniem stron, jako trener z największą liczbą zwycięstw w historii klubu. Przerwy w pracy planuje sam, mniej więcej co cztery lata; w tej ostatniej komentował mecze w Sport TV. 12 lipca 2026 roku objął Famalicão po Hugo Oliveirze, który odszedł do Strasbourga. Rodzina jego ojca pochodzi z gminy Famalicão.

Styl i metody

Carvalhal mówi, że nie przygotowuje drużyny do systemu typu 4-3-3 czy 4-4-2, tylko do zasad gry i przestrzeni: ustawienie ma być wynikiem tego, jak gra rywal, a piłkarze mają się widzieć nawzajem i zmieniać role. Swoją tożsamość określa jako elastyczność: w Rio Ave wyprowadzenie piłki zaczynało się dwójką lub trójką, a „trzeciego człowieka” wybierano zależnie od tego, jak rywal blokuje wyjście. Inspiruje go złożoność: wszystko jest powiązane. Krytykuje trend izolowania zawodników przez indywidualnych trenerów, statystyki i GPS, bo futbol jest grą zbiorową, a ta składa się z połączeń, których żadna maszyna nie zmierzy. Dlatego pracuje na zasadach gry, nie na stałym schemacie.

W Bradze bazą była trójka obrońców, dwóch pomocników, dwóch bocznych i trzech napastników, co potwierdza ustawienie z finału Pucharu Portugalii. W Famalicão w sezonie 2026/2027 gra czwórką obrońców, najczęściej 4-2-3-1, więc system zmienia razem z kadrą. Zawsze mówił, że chce grać dobrze i skojarzeniowo, bo „kto płaci za bilet, chce zobaczyć dobry futbol”.

Po jednym z meczów trener Porto Sérgio Conceição nazwał Bragę Carvalhala „najlepszą drużyną w Portugalii w tej chwili”. Jest też znany z komunikacji. Pomocnik Swansea Ki Sung-yueng opowiadał, że trener ma „twarz A” i „twarz B”: opowiada historie, gdy trzeba rozładować napięcie, a gdy przychodzi praca, jest bardzo poważny. W Anglii zasłynął metaforami: zmiany nazywał wrzucaniem całego mięsa na grill, wygraną z Liverpoolem porównał do bolidu F1 w korku londyńskim, a budowę zespołu do projektu domu, który architekt rysuje, ale w trakcie dostawia ścianę albo zmienia kuchnię. Krytycy na Wyspach zarzucali mu, że w końcówce sezonu robi się zachowawczy.

Wypowiedzi

„Nasz styl przechodzi przez neurony: mięsień, który najbardziej musimy rozwijać u zawodników, to mózg.” (EFE, wrzesień 2020)

„Jestem produktem pracy, a nie talentu.” (Maisfutebol, maj 2021)