Gary Caldwell

Pochodzenie

Gary Caldwell urodził się 12 kwietnia 1982 roku w Stirling. Jako nastolatek wyjechał do Anglii, do akademii Newcastle United, razem ze starszym bratem Stevenem. W pierwszym zespole Newcastle nie zagrał. Wypożyczano go do Darlington, Hibernian, Coventry City i Derby County. Po wypożyczeniu do Darlington jako siedemnastolatek wiedział, że na tym poziomie nie chce już grać.

Od 2004 roku grał na stałe w Hibernian, w 2006 przeszedł do Celticu, prowadzonego wtedy przez Gordona Strachana. W Celticu zdobył dwa mistrzostwa Szkocji, Puchar Szkocji i Puchar Ligi, a w sezonie 2008/2009 dziennikarze wybrali go piłkarzem roku. W styczniu 2010 roku trafił do Wigan Athletic, od następnego sezonu był kapitanem. W maju 2013 roku wspólnie z Emersonem Boyce'em podniósł Puchar Anglii po zwycięstwie nad Manchesterem City, choć w finale nie zagrał ani minuty. W reprezentacji Szkocji rozegrał 55 meczów, a w 2006 roku strzelił Francji jedynego gola w eliminacjach Euro 2008. Pięć razy zagrał w kadrze razem z bratem; byli pierwszym rodzeństwem w reprezentacji od lat czterdziestych.

W lutym 2015 roku zakończył karierę. W ostatnim roku grania miał już część obowiązków trenerskich, a licencję UEFA A zrobił przed objęciem Wigan.

Kariera trenerska

Wigan Athletic, 2015–2016. W kwietniu 2015 roku dwudziestotrzyletni prezes Wigan David Sharpe zwolnił Malky'ego Mackaya. Następnego dnia rozmawiał o Caldwellu z Roberto Martínezem, byłym trenerem klubu. Caldwell po telefonie od prezesa zadzwonił do Strachana, który zapytał go tylko, czy chce tej pracy, a skoro tak, to po co dzwoni. Dzień później stanął przed piłkarzami, z którymi kilka miesięcy wcześniej grał w jednej szatni, i został trenerem Scotta Carsona, który jeszcze niedawno codziennie z niego żartował. Wigan miał osiem punktów straty do bezpiecznej strefy na pięć kolejek przed końcem. Caldwell od pierwszego tygodnia zmienił treningi: wszystko z piłką, wyprowadzanie od bramkarza, gra między liniami. Dzień po spadku z Championship pokazał drużynie film o odbudowie, wzorowany na tym, który po przegranym Super Bowl obejrzeli piłkarze Seattle Seahawks.

Latem 2015 roku trzeba było obciąć budżet płac i prawie całkiem wymienić skład. Wigan sprowadził wielu młodych piłkarzy, swobodnych z piłką, a każdego kandydata wcześniej obserwowano w różnych warunkach. Największą niespodzianką był czterdziestoletni bramkarz Jussi Jääskeläinen, który po wygaśnięciu kontraktu z West Hamem został pierwszym wyborem. Sezon 2015/2016 zaczął się słabo, po bezbramkowym remisie z Doncaster sztab zastanawiał się, czy gra tak jak trzeba. Zdecydowali, że tak, i przed Bożym Narodzeniem zaczęła się seria dwudziestu meczów bez porażki. Caldwell mówił, że w jej trakcie najbardziej obawiał się samozadowolenia. Kupił sztabowi bilety na wykład Alexa Fergusona, który samozadowolenie nazywał „chorobą”. Po remisie 3:3 w Colchester, wywalczonym w 94. minucie, wpadł w szał, bo piłkarze schodzili z boiska, klepiąc się po plecach. W przedostatniej kolejce, w Blackpool, w 39. minucie zdjął Sama Morsy'ego, co zadziałało na drużynę jak impuls, a Yanic Wildschut po wejściu strzelił dwa gole w wygranym 4:0 meczu przesądzającym o tytule. Wigan wrócił do Championship, a Caldwell został wybrany trenerem roku League One przez Stowarzyszenie Trenerów Ligowych. W 2016 roku ukończył też kurs UEFA Pro prowadzony przez Szkocki Związek Piłki Nożnej.

W Championship, jak sam ocenia, sprowadził zbyt wielu zawodników i zachwiał grupą, którą zbudował rok wcześniej. Powiedział też, że za cel w sezonie tytułu powinien był postawić sto punktów, a zdobyli osiemdziesiąt siedem, co było sygnałem, że drużyna nie jest tak dobra, jak myśli. W październiku 2016 roku Sharpe zwolnił go, gdy Wigan był w strefie spadkowej i od końca września nie wygrał. To była pierwsza utrata pracy w jego życiu i pierwszy raz, gdy od szesnastego roku życia nie miał zajęcia.

Chesterfield, 2017. Chciał udowodnić, że Wigan się mylił, i szybko wrócił do pracy. W styczniu 2017 roku objął Chesterfield, który był w dolnej części tabeli League One. Po kilku tygodniach kontuzji doznał napastnik Ched Evans, sprzedano dwóch ofensywnych zawodników, a w lutym odszedł dyrektor sportowy, z którym dobrze mu się pracowało. Chesterfield spadł do League Two, a Caldwell stracił pracę we wrześniu 2017 roku. Uważa, że w osiem miesięcy nauczył się tam więcej niż w osiemnaście na Wigan: nie miał kredytu zaufania byłego kapitana i musiał szybciej zbudować więź z kibicami.

Partick Thistle, 2018–2019. W październiku 2018 roku został trenerem Partick Thistle w szkockim Championship. Prezes Jacqui Low mówiła, że klub zaskoczyło jego przygotowanie do rozmowy: w tydzień rozpisał analizę każdego piłkarza, plan treningowy pod kątem kondycji i pomysł na grę, w którym solidna obrona ma być podstawą ataku. Thistle utrzymało się w lidze, ale na początku kolejnego sezonu zajmowało przedostatnie miejsce i Caldwell został zwolniony we wrześniu 2019 roku. Wszystkie trzy jego pierwsze prace zakończyły się więc zwolnieniem.

Newcastle, Manchester City, Hibernian, 2021–2022. W sierpniu 2021 roku przez około trzy tygodnie prowadził tymczasowo drugi zespół Newcastle United, gdzie przyszedł pomóc byłemu koledze z drużyny Steve'owi Harperowi w akademii. Potem przeszedł do Manchesteru City, gdzie opiekował się piłkarzami wypożyczonymi do innych klubów. W grudniu 2021 roku został asystentem Shauna Maloneya w Hibernian i pracował blisko z napastnikami. Obaj stracili pracę w kwietniu 2022 roku po półfinale Pucharu Szkocji przegranym z Heart of Midlothian.

Exeter City, 2022–2026. W październiku 2022 roku Exeter, klub należący do kibiców, zatrudnił go po odejściu Matta Taylora do Rotherham. Jego nazwisko nie padało wcześniej w żadnych typowaniach, a przez trzy lata nie prowadził drużyny. Mówił wtedy, że był moment, w którym myślał, że ten zawód może nie być dla niego, ale doświadczenia go wzmocniły, a w Exeter znalazł klub zgodny z jego myśleniem o rozwoju. Prowadził drużynę z jednym z najmniejszych budżetów w League One i kończył sezony na 14., 13. i 16. miejscu. W każdym z tych lat jego budżet należał do czterech najniższych w lidze, jak sam mówił. W jesieni 2023 roku miał serię dwóch zwycięstw w dziewiętnastu meczach, z porażkami 0:9 i 0:7.

We wrześniu 2023 roku Exeter pokonało występujące w Premier League Luton Town w Pucharze Ligi i po raz pierwszy od 1989 roku awansowało do czwartej rundy. Było to pierwsze zwycięstwo nad klubem z najwyższej ligi od 1981 roku. Na przygotowanie planu Caldwell miał jeden dzień i zdecydował się na sześciu obrońców w fazie bez piłki, wzorując się na Manchesterze United Jose Mourinho z meczu na Chelsea w 2017 roku. W lutym 2025 roku Exeter doprowadziło w Pucharze Anglii do rzutów karnych z Nottingham Forest, które walczyło wtedy o Ligę Mistrzów. We wrześniu 2025 roku część kibiców wygwizdała drużynę po porażce z Port Vale, a on publicznie bronił stylu gry.

Wigan Athletic, od lutego 2026. W lutym 2026 roku, po zwolnieniu Ryana Lowe'a, wrócił do Wigan jako head coach. Wigan był 22. w League One i do końca sezonu zostało szesnaście meczów. Z Exeter przyszedł z nim David Perkins, wcześniej piłkarz Wigan, który dwukrotnie awansował z klubem, oraz część sztabu. W kwietniu 2026 roku drużyna zapewniła sobie utrzymanie.

Styl i metody

Caldwell wskazuje Roberto Martíneza jako największy wpływ na swoje myślenie o grze i przejął od niego zasadę: nigdy nie zmieniać sposobu gry. Gdy coś nie działa, nie przekreśla się całego planu, tylko szuka sposobu, żeby było lepiej. Obaj stawiali na posiadanie piłki, wyprowadzanie od bramkarza i grę po ziemi. Od Strachana przejął mentalność zwycięzców: w Celticu treningi były tak ostre, że zawodnicy schodzili z boiska zakrwawieni, a w pierwszym sezonie w Wigan sam wygłosił po meczu wściekłą przemowę w stylu Strachana. Strachan wskazał mu też własną słabość, brak szybkości, i budował na mocnych stronach: czytaniu gry, asekuracji i wyprowadzaniu piłki. Podobne podejście stosował w Hibernian.

Jego drużyny w Wigan 2015/2016 i w Exeter budowały grę od tyłu. W Exeter uzasadniał to prosto: zespół nie ma warunków fizycznych do gry długą piłką, więc musi odważnie rozgrywać i zadawać rywalom pytania. Najczęściej grał trzema środkowymi obrońcami (3-4-2-1, 3-4-3, 3-5-2), choć w lutym 2023 roku w jednym meczu ustawił czwórkę z tyłu. Bez piłki pressował agresywnie: w zwycięstwie 3:0 nad Peterborough United w sierpniu 2025 roku od pierwszych minut atakował rywala już przy wznowieniach od bramki. Chce szybkości wysoko na boisku i mówi, że „szybkość zabija”.

W Wigan w 2026 roku grał zarówno 3-4-2-1, jak i 4-2-3-1. W sierpniu 2026 roku przeciw Leyton Orient przeszedł na czwórkę obrońców, a trener rywali Richie Wellens przyznał potem, że wahadłowy wchodzący do środka, środkowy pomocnik wbiegający wyżej i dziesiątka schodząca na bok zrobiły jego zespołowi kłopoty.

W pracy codziennej stawia na jasność. Starał się ująć w ramy każdy trening i mecz, żeby piłkarze wiedzieli, jak będzie wyglądała gra. W 2015 roku miał wokół siebie sztab złożony z dawnych piłkarzy Wigan, z asystentem Grahamem Barrowem, któremu ufał bez zastrzeżeń, i klub opierał rekrutację na szczegółowej obserwacji każdego kandydata. Po zwolnieniach mówi, że najpierw szuka winy w sobie. W lipcu 2026 roku na obozie przygotowawczym ogłosił jedną zasadę na cały sezon: „drużyna na pierwszym miejscu”. Biegi są dopasowane do wyników indywidualnych testów, a nowym zawodnikom pokazuje klipy z ich klubu, żeby widzieli, jak to samo robią koledzy. Lubi decyzje zmieniające mecz: zdjął piłkarza już w 39. minucie w Blackpool, a w Wigan zdarzało mu się grać bez bramkarza rezerwowego, żeby mieć na ławce dodatkową opcję w ataku.

Wypowiedzi

„Nigdy nie zmieniaj sposobu gry. Kiedy w coś wierzysz, trzymasz się tego. Jeśli nie działa, nie rwiesz wszystkiego i nie zaczynasz od zera. Szukasz sposobu, żeby było lepiej.” (Coaches' Voice, sierpień 2018)

„Biorę na siebie ostateczną odpowiedzialność, bo to ja proszę piłkarzy, żeby tak grali.” (BBC Radio Devon, wrzesień 2025)