Bogdan Zając

Pochodzenie

Urodził się 16 listopada 1972 roku w Jarosławiu i jest wychowankiem tamtejszego JKS-u, w którym przeszedł wszystkie szczeble od juniora do seniora. W stuleciu klubu wybrano go najlepszym piłkarzem w historii JKS-u, a miasto uczyniło go Honorowym Obywatelem Jarosławia. W wieku 22 lat przeniósł się do trzecioligowego Kamaxu Kańczuga, a po roku, w 1995, do drugoligowej Wisły Kraków. W pierwszym wywiadzie, zapytany o cel, powiedział: „Mistrzostwo”.

Dotrzymał słowa. Jako środkowy obrońca (188 cm) zdobył z Wisłą mistrzostwo Polski w 1999 i 2001 roku, dwa razy był wicemistrzem i wygrał Puchar Polski w 2002 roku. W pucharach europejskich zapamiętano go z meczu z Parmą w 1998 roku: najpierw strzelił sobie gola, a tuż przed końcem pokonał Gianluigiego Buffona. W listopadzie 1998 roku rozegrał jeden mecz w reprezentacji Polski, ze Słowacją. Potem grał m.in. w Zagłębiu Lubin, Widzewie Łódź, austriackim FC Kärnten, na Cyprze i w Chinach, a karierę zakończył w 2009 roku w Skawince.

Jako młody chłopiec wiedział, że zostanie trenerem. Jako młody piłkarz kierował bardziej doświadczonymi kolegami, a grając w Wiśle, oceniał własną grę z dwóch perspektyw, swojej i trenerskiej.

Kariera trenerska

Zaczynał od juniorów starszych TKS Skawinka Skawina, z którymi w sezonie 2009/2010 awansował do Centralnej Ligi Juniorów. Następnie dołączył do sztabu Adama Nawałki, którego znał jeszcze z Wisły, gdzie Nawałka koordynował szkolenie. Trener ściągnął go do Zagłębia Lubin w 2002 roku, a Zając często słyszał od niego, że widzi go kiedyś jako swojego asystenta. Od 2009 roku pracowali razem w GKS Katowice, od stycznia 2010 w Górniku Zabrze, który po pół roku awansował do ekstraklasy. W grudniu 2012 roku w długiej rozmowie opisywał swoją rolę: organizował sprawy wokół zespołu i robił analizy rywali, a wieczorem, koło jedenastej-dwunastej, dyskutował jeszcze z Nawałką przez kilkadziesiąt minut. Na pytanie o samodzielną pracę odpowiadał, że z Nawałką mają zbyt dużo do zrobienia.

Po objęciu przez Nawałkę reprezentacji Polski, w listopadzie 2013 roku, Zając dwa razy poprowadził jeszcze Górnika jako trener tymczasowy, a potem dołączył do sztabu kadry. Pracował w nim do lipca 2018 roku: Polska doszła do ćwierćfinału Euro 2016 i zagrała na mistrzostwach świata w Rosji, gdzie odpadła w grupie. W sztabie był łącznikiem między selekcjonerem a piłkarzami: ostrzegał ich przed „szefem”, a gdy trzeba było, potrafił krzyknąć nawet na największe nazwiska. Przed mundialem miał konkretną ofertę objęcia Wisły Kraków po powrocie z turnieju, ale odmówił, bo miał dalsze plany z reprezentacją. Po mistrzostwach poszedł z Nawałką do Lecha Poznań, gdzie pracowali kilka miesięcy.

Potem przez ponad rok był bez pracy. Żartował, że gra w „FC Kanapa”, jeździł na staże, w tym do Carlo Ancelottiego w Napoli, wykładał na kursach trenerskich i w marcu 2020 roku był pomysłodawcą konferencji szkoleniowej Gol Football Conference w Arłamowie.

Pierwszą samodzielną pracę na pełnych prawach dostał 31 lipca 2020 roku w Jagielloni Białystok, gdzie zastąpił Iwajłę Petewa. Debiut w Pucharze Polski w Zabrzu skończył się porażką, w lidze zaczął od remisu z Wisłą Kraków. Jesienią drużyna pokonała Legię Warszawa, Piasta Gliwice i Lecha Poznań, a rundę zaczęła, jak sam mówił, ze stabilną defensywą. Później pojawiła się seria porażek, zwłaszcza na wyjazdach. 17 marca 2021 roku, po trzeciej z rzędu porażce, tym razem z Pogonią Szczecin, klub rozwiązał z nim umowę za porozumieniem stron. Kibice domagali się wcześniej konsekwencji wobec osób odpowiedzialnych za przygotowanie do wiosny, a odejście odbyło się w atmosferze konfliktu z mediami i trybunami.

Od 24 października 2021 roku prowadził drugoligowy KKS 1925 Kalisz, gdzie zastąpił Marcina Radzewicza. Po rundzie jesiennej uznał, że zespołowi zbyt dużo wpadało z tyłu i brakowało skuteczności. W okresie przygotowawczym przestawił drużynę z trzech obrońców na czterech, a gry kontrolne z zespołami z III i IV ligi miały służyć automatyzmom w ataku i uszczelnieniu obrony. Klub zwolnił go 2 maja 2022 roku, na trzy kolejki przed końcem, po czwartej z rzędu porażce, z Lechem II Poznań. Do końca sezonu zespół poprowadził jego asystent Stanisław Szpyrka.

We wrześniu 2022 roku pomógł przyjacielowi Andrzejowi Rabiańskiemu w piątoligowej Watrze Białka Tatrzańska, a jesienią został asystentem Radosława Sobolewskiego w Wiśle Kraków, z którą jako piłkarz zdobywał tytuły. Został tam do grudnia 2023 roku, do dymisji Sobolewskiego.

W lipcu 2024 roku wrócił do domu: objął czwartoligowy JKS Jarosław. W sezonie 2024/2025 zespół zajął drugie miejsce w IV lidze podkarpackiej i przegrał baraż o awans z Glinikiem Gorlice. Potem był selekcjonerem reprezentacji Małopolski w UEFA Regions’ Cup, trenerem-edukatorem PZPN i ekspertem Telewizji Polskiej. Od lipca 2026 roku prowadzi Kalwariankę Kalwaria Zebrzydowska w IV lidze małopolskiej.

Styl i metody

Swoją szkołą nazywa pracę z Nawałką: od niego nauczył się dyscypliny i jakości pracy. W Górniku Zabrze, jak opisywał w 2012 roku, większość piłkarzy po treningu zostawała na dodatkowe zajęcia indywidualne, a Zając prowadził już odprawy i analizy. Pracę u Nawałki określał jako „uniwersytet”.

W Jagielloni stawiał na pressing wysoko, odbiór piłki na połowie rywala i cierpliwe rozegranie z szybkim atakiem. Najczęściej grał 4-2-3-1, a po dobrym meczu mówił o „skokach pressingowych” i cierpliwości w rozgrywaniu. Przy pytaniach o młodzieżowców powtarzał, że u niego nie ma pewniaków: o składzie decyduje dyspozycja, a w pierwszym meczu sezonu zagrało trzech młodzieżowców. Uważa, że największym problemem polskiego futbolu jest zbyt późne wprowadzanie młodych do dorosłego trenowania, a w Górniku Nawałka zabierał ich na treningi i sparingi pierwszej drużyny.

W Kaliszu zmienił strukturę, gdy zespół tracił za dużo bramek: z trójki obrońców przeszedł na czwórkę.

Wypowiedzi

„Zresztą będąc asystentem u Adama Nawałki byłem prężnie działającym trenerem. Robiłem odprawy, analizy i te wszystkie podobne rzeczy.” (TV Jagiellonii, lipiec 2020)

„Wielu młodych trenerów, którzy ukończą pierwsze kursy, od razu opowiada, że chcieliby pracować samodzielnie. Popracują chwilę i przekonują się, że to nie takie proste.” (Weszło, grudzień 2012)