FJW: Kalusha Bwalya – lwie serce zambijskiej piłki

Nie tylko na polu piłki klubowej Kalusha Bwalya zbierał laury i owacje za postawę na boisku. Również w reprezentacji Zambii był jednym z tych, od których zaczynano wybierać podstawowy skład. Debiut zaliczył w 1983 w spotkaniu z Sudanem, natomiast swoją pierwszą bramkę zdobył rok później przeciwko zespołowi Ugandy. Głośno o Zambijczyku zrobiło się w 1988 roku podczas igrzysk olimpijskich, gdzie sensacyjnie, można powiedzieć sam, pokonał Włochów. Zakończony wynikiem 4:0 i zwieńczony jego hat-trickiem mecz na długo pozostał w pamięci kibiców z całego świata. W dodatku tytuł wicekróla strzelców sprawił, że o Kalushę zaczęły się wówczas bić wcześniej wspomniane europejskie kluby. Z kolei w 1990 roku zajął z Zambią trzecie miejsce w Pucharze Narodów Afryki, a dwa lata później doszedł do ćwierćfinału.

Przełomowym momentem w życiu Bwalyi okazał się rok 1993. Los czuwał nad młodym zawodnikiem i określenie ucieczki spod kosy kostuchy idealnie odzwierciedla to, co stało się 27 kwietnia 1993. Otóż tego dnia cała reprezentacja Zambii wyleciała do Senegalu na eliminacyjny mecz mistrzostw świata, które miały odbyć się w 1994 roku. Samolot drużyny wskutek awarii rozbił się na Oceanie Atlantyckim u wybrzeży Gabonu. Zginęło osiemnastu zawodników, szkoleniowiec oraz działacze zambijskiego związku piłki nożnej. Co ciekawe, Bwalya, ówczesny kapitan „Chipolopolo”, nie znalazł się na pokładzie aeroplanu, gdyż tego dnia rozgrywał mecz dla PSV Eindhoven. Do kolegów miał dolecieć prosto z Holandii.

Ta katastrofa lotnicza wstrząsnęła nie tylko całą Afryką, lecz przede wszystkim Kalushą. Opatrzność nad nim czuwała, a on sam był świadomy tego, jak wielkie szczęście go spotkało. Aby uczcić pamięć zmarłych, postanowił, że na nowo odbuduje swoją reprezentację i zrobi co tylko w jego mocy, by Zambia nie umarła również piłkarsko.

Stanął na wysokości zadania, bowiem w 1994 roku „Chipolopolo” dotarli do finału Pucharu Narodów Afryki, ulegając wyżej notowanej Nigerii. Natomiast dwa lata później poprowadził kadrę do trzeciego miejsca, a sam sięgnął po Złotego Buta, będąc najlepszym strzelcem rozgrywanego wówczas turnieju.

Od trenera po prezesa

Mimo iż piłkarskie buty Bwalya zawiesił na kołku w 2000 roku, to barwy narodowe reprezentował jeszcze przez cztery lata. Nie zamierzał się na dobre rozstawać z futbolem. Stał się grającym trenerem i znów o sobie przypomniał w 2006 roku. Zambia jak nigdy była bliska zakwalifikowania się na mundial w Niemczech. W jednym z meczów eliminacyjnych przeciwko Liberii Kalusha przy stanie 0:0 wszedł na boisko i strzelił zwycięskiego gola. Mający wtedy 41 lat piłkarz zwrócił na siebie uwagę całego globu. Choć ostatecznie Zambia nie awansowała, to okres ten dostarczył kibicom afrykańskiego państwa wielu niezapomnianych emocji.

Dla Bwalyi piłka nożna była wszystkim, bez niej nie mógł normalnie funkcjonować. Było wręcz pewne, że po trenerce ambicje wyniosą go jeszcze wyżej. I tak do 2008 roku pełnił funkcję wiceprezesa w rodzimym związku piłki nożnej, a w latach 2008–2016 został jego prezesem. Dopiero na stołku prezesa Bwalya spełnił swoje marzenie, jakim było zwycięstwo w Pucharze Narodów. W 2012 roku wraz z piłkarzami podniósł upragniony puchar przypieczętowany triumfem nad Wybrzeżem Kości Słoniowej. W ten sposób po prawie 20 latach mógł w pełni uczcić pamięć swoich zmarłych kolegów. Co ciekawe, historia zatoczyła koło, gdyż turniej rozgrywany był na boiskach Gwinei Równikowej i… Gabonu.

Dostęp do władzy w późniejszym czasie sprawił, że Kalushy uderzyła woda sodowa do głowy, w czym sam też się nieco pogubił. Zambijczyk stał się ofiarą swoich własnych ruchów. W 2016 roku przegrał wybory na rzecz Andrew Kamangi, a na domiar złego w 2018 Komisja Etyki FIFA wydała dwuletni wyrok, który ograniczył Bwalyi dostęp do wszelakich czynności związanych z zarządzaniem w sporcie. Powodem były rzekome łapówki i darowizny przyjmowane od katarskiego rządcy Mohammeda bin Hammama.

Ikona Zambii

Prześwietlając życie Kalushy Bwalyi, niejeden kibic przez chwilę zastanowi się, jak wiele jest w stanie dokonać jednostka. Od początku kariery był cenionym graczem. Dostrzegła to Afryka, wybierając Bwalyę najlepszym piłkarzem Czarnego Lądu (1988), dostrzegł również świat, dzięki czemu FIFA uplasowała Zambijczyka w drugiej dziesiątce najlepszych zawodników na globie (1996). Jednak nic nie może się równać z sercem oddanym swojemu krajowi. Występując w 100 meczach i zdobywając około 50 bramek, Kalusha wyniósł Zambię na wyżyny.

Choć był tłem dla swoich zmarłych kolegów pod względem liczby występów i strzelonych bramek, to swoją determinacją i wiarą w sukces postawił fundamenty nowej drużyny. Mimo iż obecnie jego reputacja jest podważana, to Bwalya już za życia stał się legendą Zambii i afrykańskiego futbolu. A tego już mu nikt nie odbierze.