Z europejskiej Korei do uczestnika Euro. Zrozumieć Albanię

Dyktator wprowadził w kraju szereg zakazów obyczajowych. Jako skrajny nacjonalista odrzucał wszelkie mody płynące z kontynentu, nawet z jego wschodniej strony. I tak Albańczycy mogli zapomnieć o brodzie czy długich włosach, o muzyce rockowej nie wspominając. Jeden trend nie różnił się zbytnio od europejskiego – za Hodży w kraju rosła miłość do piłki, traktowanej jako jedna z nielicznych rozgrywek dla ludu. Szybko powstały dwa nowe kluby w Tiranie – Dinamo i Partizan – które, faworyzowane przez władze, na długie lata zmonopolizowały rozgrywki.

Izolacja metodą rozwoju?

Tuż po wojnie i oficjalnym wznowieniu rozgrywek ligi albańskiej (dziś nazywanej Kategoria Superiore) po tytuł dwukrotnie sięgnęła Vllaznia Szkodra, później nastąpiło siedemnaście lat dominacji wspomnianych wyżej dwóch klubów ze stolicy. W 1951 roku ligę wygrało Dinamo, ale godny uwagi był wynik strzelecki pierwszej prawdziwej albańskiej gwiazdy piłki – ośmiokrotnego króla strzelców ligi (w tym siedmiokrotnego z rzędu!) Refika Resmjego. 59 – tyle bramek zdobył napastnik, a o różnicy w poziomach w lidze świadczyć mogło 136 goli całego Partizana (w 26 meczach) przy zaledwie dziesięciu straconych.

Lata 50. to także przełomowy moment dla stosunków na linii Albania – Związek Radziecki. W czasie II wojny światowej partyzantka Hodży oswobodziła kraj spod okupacji osi bez pomocy ani Sowietów, ani koalicji zachodniej (to by poniekąd tłumaczyło późniejsze przeświadczenie o zupełnej samowystarczalności), stąd też Partia Pracy nie miała oporów w oficjalnym poparciu Chin w konflikcie między ZSRR a Państwem Środka. Stosunku dyplomatyczne między Albanią a „wielkim bratem” pogarszały się, chwilę wcześniej Hodża pokłócił się z Tito i to samo uczynił z Jugosławią. Granice państwowe zostały zamknięte, a obywatele dostali całkowity zakaz opuszczania kraju, chyba że wyjazd miał względy handlowe, a wyjeżdżający otrzymał wcześniej szereg odpowiednich zezwoleń.

Pierwsze mecze reprezentacji Albanii przyniosły jej Puchar Bałkanów. Na kolejny sukces podobnego kalibru czekano… 70 lat.

Reprezentacja. Ta powstała tak naprawdę dopiero po wojnie, a pierwszy mecz rozegrała w ramach Pucharu Bałkanów (1946). Porażka 2:3 z mocną Jugosławią nie była żadnym zaskoczeniem – o wiele większym okazał się końcowy triumf w całych zawodach – pozostałem dwa spotkania Albania wygrała (z Bułgarią i Rumunią), a bilans bramkowy zadecydował o wyprzedzeniu w grupie rywali z kraju Josipa Broz Tity. Najlepsze, że w zasadzie na kolejny sukces podobnego kalibru czekano… 70 lat – dopiero awans na europejski czempionat przebił tamtą wiktorię, wspominaną do dziś nawet na znaczkach pocztowych. W międzyczasie Albańczykom udawało się urywać punkty wielkim faworytom, na przykład reprezentacji RFN w eliminacjach do Euro 1968 (0:0), przez co Niemcy nie pojechali na turniej. O awansach czy nawet walce o takowe nie było jednak mowy.

Albania jedyną ostoją marksizmu

Enver Hodża rządzi krajem przez 41 lat. Konflikt z Jugosławią, a potem Związkiem Radzieckim i zbliżenie się dyplomatyczne z Chinami powoduje rozłam w świecie komunistycznych dygnitarzy. Dyktator Albanii uznaje się za jedynego przestrzegającego ideały marksizmu-leninizmu, przez pewien czas jego antyrewizjonistyczne poglądy traktuje się tak samo jak maoizm, po kilku latach wyłania się nowy odłam skrajnego socjalizmu – hodżyzm. Do dziś istnieje na świecie kilkanaście partii politycznych o podobnym profilu, w tym Tunezyjska Partia Robotnicza mająca swoich przedstawicieli w krajowym parlamencie.

Kilmarnock dostał tylko piętnaście wiz zjazdowych dla swoich graczy, trener musiał więc zostawić niektórych w domu. Rok później Albańczycy zaszkodzili sobie sami – po wylosowaniu norweskiej Valarengi odmówili rozegrania dwumeczu.

Czasy dyktatury były typowym królestwem własnego podwórka dla albańskich drużyn klubowych. W europejskich pucharach szło im zwykle słabo lub bardzo słabo, mimo że próbowali czasem swego rodzaju nieczystych sztuczek. Przykładowo szkocki Kilmarnock dostał tylko piętnaście wiz zjazdowych dla swoich graczy, trener musiał więc zostawić niektórych w domu (ostatecznie po golu zdobytym na własnym stadionie do kolejnej rundy Pucharu Europy Mistrzów Klubowych awansowali Szkoci). Rok później Albańczycy zaszkodzili sobie sami – po wylosowaniu norweskiej Valarengi odmówili rozegrania dwumeczu – nieoficjalnie z powodu… poparcia przez Skandynawów nazistów w 1940 roku.

Początek lat 80. to ostatnie momenty panowania Hodży. Izolacja od reszty świata sprawiła, że kraj mógł poszczycić się w zasadzie zerowym długiem międzynarodowym, powoli jednak tracił nadganiany przez lata dystans do Europy, stając się miejscem technologicznie zacofanym. Sam dyktator przez lata rządził tak silną ręką, że jego powolne niedołężnienie (wózek inwalidzki, cukrzyca, niedowład po wylewie) zaczęło wywoływać wewnętrzne problemy w Partii Pracy. Enver Hodża umiera 11 kwietnia 1985 roku. Osierocona przez przywódcę Albania pragnie wolności i otwarcia na świat. Koniec końców komuniści oddają władzę w 1992 roku.

Epilog

Po co pisać o Hodży w kontekście Albanii na Euro? Cztery dekady dyktatury komunisty o izolacjonistycznych poglądach sprawiły, że Albańczycy, jak żadna inna nacja w Europie, wykazują się niezwykle silnym poczuciem dumy narodowej. Dla nich turniej ten będzie kolejną okazją do demonstrowania swojej odrębności od reszty, a sam awans jest pierwszym wielkim sukcesem sportowym w historii całego kraju. Szacunek do flagi, godła i barw jest w swym fanatyzmie wprost proporcjonalny do czasu oczekiwania. Reprezentacja Albanii na mistrzostwa jedzie walczyć za cały kraj, właśnie dlatego zwyczajnie nie wypada jej lekceważyć i umniejszać szans na kolejne wielkie sukcesy. Czarny koń? Nie, czarny dwugłowy orzeł. Niezależnie od wyniku.