Stanimir Stoiłow

Pochodzenie

Stanimir Stoilov, w Bułgarii znany jako Mari, urodził się 13 lutego 1967 roku we wsi Wyglarowo koło Chaskowa. Jako dziecko grał w piłkę na ulicy po 12–13 godzin dziennie, ale najpierw wygrywał w gimnastyce: został mistrzem południowej Bułgarii. Trener gimnastyczny uznał, że urośnie za wysoki, i miesiąc później Stoilov trafił do szkoły sportowej im. Stefana Karadży w Chaskowie. Trenowali tam wszystko naraz, zapaśnicy i bokserzy kopali z piłkarzami, a piłkarze próbowali sił na macie i na ringu.

Jako pomocnik wyszedł z Chaskowa (około stu meczów i 62 gole w drugiej lidze) i od 1990 roku grał w Lewskim Sofia. Występował też w Fenerbahçe, CSKA Sofia, portugalskim Campomaiorense i Sławii Sofia. Z Lewskim zdobył cztery tytuły mistrza Bułgarii i pięć pucharów kraju, a w latach 1992–2000 rozegrał 14 meczów w reprezentacji (3 gole). Karierę skończył w 2003 roku w Lewskim.

Kariera trenerska

Już jako zawodnik prowadził notatki z treningów i podglądał trenerów: Ljupko Petrovicia, Dimitara Dimitrowa-Hero, Ivana Muslina, Rüdigera Abramczika i Georgiego Todorowa. Zawód zaczął w 2004 roku od reprezentacji Bułgarii do lat 16. Latem tego roku objął pierwszą drużynę Lewskiego. Postawił na niego Nasko Sirakow, który według Stoilova od dawna wiedział, jak ma wyglądać „europejski Lewski”, i jeszcze przed jego nominacją wysłał go na staż do Valencii. Debiut przy Gerenie zakończył się wygraną 3:0 ze Sławią i gwizdami kibiców. Stoilov wspominał to bez żalu: ważniejsze było dla niego, jak go pożegnają, nie jak przywitają.

Pierwszy skład budował niemal bez pieniędzy. Zwolnił piętnastu zawodników, wprowadził juniorów, sięgnął po wolnych agentów i przesunął na nowe pozycje kilku piłkarzy; Igora Tomašicia ustawił jako obrońcę, choć wcześniej grał jako defensywny pomocnik. Walka o tytuł trwała do końca, a Lewski zdobył Puchar Bułgarii 2005 w starciu z odwiecznym rywalem. Potem przyszły dwa mistrzostwa (2006, 2007), puchar i superpuchar 2007 oraz superpuchar 2005. W sezonie 2005/2006 drużyna doszła do ćwierćfinału Pucharu UEFA, a latem 2006 roku jako pierwszy bułgarski klub awansowała do fazy grupowej Ligi Mistrzów. Mówiono, że prowadzi najsłabszy zespół w historii Lewskiego. On twierdził, że było odwrotnie: zawodnicy mieli wysoką inteligencję piłkarską i wiedzieli, po co są w klubie. W 2007 roku tymczasowo poprowadził reprezentację Bułgarii w dwóch meczach eliminacji Euro 2008 z Białorusią (oba wygrała).

W maju 2008 roku odszedł z Lewskiego razem z Sirakowem po decyzji właściciela Todora Batkowa, po utraconym tytule. Przy Gerenie żegnały go oklaski i skandowanie nazwiska. Po latach nazywał ten moment bolesnym nie dlatego, że go zwolniono, lecz dlatego, że rozpoczęty projekt rozsypał się w krótkim czasie.

W Litexie Łowecz (od lata 2008 roku) wygrał Puchar Bułgarii 2009, a w finale pokonał Pirin Błagojewgrad 3:0. W 2009 roku został selekcjonerem Bułgarii; pracę zakończył we wrześniu 2010 roku. Od grudnia 2010 do września 2011 prowadził cypryjski Anorthosis Famagusta, a od stycznia 2013 do czerwca 2014 Botew Płowdiw, z którym zagrał w finale Pucharu Bułgarii 2014 (0:1 z Ludogorcem).

W czerwcu 2014 roku objął Astanę. Jak tłumaczył, w Bułgarii nie można pracować z perspektywą, a Astanę znał już jako rywal z Botewem, który ją wyeliminował. Wygrał z nią cztery kolejne mistrzostwa Kazachstanu (2014–2017), Superpuchar 2015 i Puchar 2016. W sierpniu 2015 roku wyeliminował cypryjskie APOEL i wprowadził Astanę do fazy grupowej Ligi Mistrzów, pierwszej dla klubu z Kazachstanu; w grupie klub zremisował między innymi z Galatasaray i Atlético Madryt. W sezonie 2016/2017 po dwumeczu z Celtikiem odpadł z kwalifikacji do Ligi Mistrzów, ale wyeliminował BATE Borysów i zagrał w grupie Ligi Europy. W sezonie 2017/2018, znów po przegranej z Celtikiem, awansował z grupy Ligi Europy (Villarreal, Slavia Praga, Maccabi Tel Awiw). Decydujące zwycięstwo 1:0 odniósł w Pradze. W 1/16 finału Astana zremisowała ze Sportingiem Lizbona 3:3 na wyjeździe i przegrała w domu 1:3.

Od marca 2018 do stycznia 2019 roku był selekcjonerem Kazachstanu (Liga Narodów, dywizja D). We wrześniu 2021 roku wrócił do Lewskiego, który zastał na dziesiątym miejscu; sezon 2021/2022 klub skończył na czwartym i zdobył Puchar Bułgarii, wygrywając finał z CSKA Sofia 1:0. Zrezygnował 8 kwietnia 2023 roku.

W listopadzie 2023 roku objął Göztepe w tureckiej drugiej lidze. Zastąpił Radomira Kokovicia, gdy klub po 12 kolejkach był szósty. Zakończył sezon 2023/2024 na drugim miejscu i awansował do Süper Lig. Sezon 2024/2025 Göztepe skończyło na ósmym miejscu, a 2025/2026 na szóstym. Turecka prasa nazwała go „kolekcjonerem pucharów”: według Milliyet Stoilov zdobył 13 trofeów i był drugim po José Mourinho trenerem Süper Lig pod tym względem.

W Göztepe prowadził przez trzy sezony Mateusza Lisa. Polski bramkarz był kapitanem drużyny, a w czerwcu 2026 roku wrócił do Lecha Poznań.

Styl i metody

W Göztepe wyjściowym ustawieniem Stoilova jest 3-4-1-2; tak drużyna zagrała w sezonie 2026/2027 w każdym dotychczasowym meczu ligowym. W Astanie w 2015 roku zdarzały się też 4-2-3-1 i 3-5-2. Po objęciu Göztepe mówił, że klub zmienił styl na bardziej ofensywny i agresywny. Zależało mu na tym, by w drugiej lidze wrócić z kibicami na stadion.

W każdym klubie zaczynał od gotowego planu i podnoszenia poprzeczki. „Im wyżej ustawiasz poprzeczkę, tym bardziej piłkarze się poprawiają” – tłumaczył w 2024 roku, dodając, że remis nigdy nie był dla niego dobrym wynikiem. W Europie, jak podkreślał w 2015 roku, drużyny takiego kalibru jak bułgarskie czy kazachskie nie mają żadnych szans bez dyscypliny taktycznej i pełnego poświęcenia. Piłkarz może nie trafić, ale brak walki i ruchu jest nie do wybaczenia.

Do zawodników podchodzi jako do dorosłych ludzi. Mówi, że jest wobec nich otwarty i bezpośredni, nie miesza przyjaźni z pracą i musi być gotów zostać „najczarniejszym” dla tego, komu mówi, że na niego nie liczy. Młodych zwykle traktuje ostrzej i dopiero później doceniają to, że dał im szansę. Za największy problem utalentowanych Bułgarów uważa brak samooceny: zamiast w sobie, szukają winy w trenerze, w zarządzie i w kolegach. Lubi pracować pod presją, bo na wysokim poziomie bez niej nie da się zmotywować piłkarzy.

Wypowiedzi

„Remis nigdy nie był dla mnie dobrym wynikiem.” (Gol.bg, maj 2024)

„Piłka nożna to gra dla uczciwych ludzi, nie ma w niej niczego ukrytego.” (Topsport.bg, luty 2017)