Bruce Arena

Pochodzenie

Bruce Arena urodził się 21 września 1951 roku na Brooklynie, a wychował we Franklin Square na Long Island, w rodzinie o włoskich korzeniach. W szkole średniej Carey High School i w Nassau Community College grał w piłkę nożną i w lacrosse, w piłce na bramce. Na Cornell University, dokąd przeniósł się w 1971 roku, planował grać tylko w lacrosse, ale kontuzje dwóch pierwszych bramkarzy drużyny piłkarskiej wciągnęły go do zespołu. W 1972 roku Cornell doszedł do półfinału mistrzostw uczelni NCAA, a Arena został wybrany najlepszym obrońcą turnieju.

W 1973 roku wszedł w przerwie meczu z Izraelem i zagrał jedyny raz w reprezentacji USA (porażka 0:2). Cosmos wybrali go w piątej rundzie draftu NASL, ale zwolnili przed sezonem. Rok grał więc w zawodowym lacrosse w Montreal Quebecois, a w 1976 roku był rezerwowym bramkarzem Tacoma Tides w American Soccer League. W Tacomie zaproponowano mu prowadzenie piłkarzy University of Puget Sound i to był początek jego pracy trenerskiej.

Kariera trenerska

W 1977 roku wrócił do Ithaki, uczył i pomagał przy lacrosse na Cornell. Rok później University of Virginia szukało trenera piłkarzy i asystenta od lacrosse, i Arena dostał obie funkcje. Samą piłką zajął się od 1985 roku. W osiemnaście lat zbudował z Cavaliers jedną z najlepszych drużyn uniwersyteckich w kraju: pięć tytułów NCAA, w tym cztery z rzędu w latach 1991-1994. Grali u niego m.in. John Harkes, Tony Meola, Jeff Agoos, Claudio Reyna i Ben Olsen. Reyna wspominał, że treningi były często trudniejsze niż mecze.

Z tamtych lat zostało też to, jak się uczył. Biura trenerów piłkarskich w University Hall sąsiadowały z szatnią gości drużyny koszykarskiej. Arena i jego asystent Bob Bradley chodzili tam w przerwach meczów, żeby posłuchać, jak do zawodników mówią trenerzy ligi ACC: Dean Smith, Mike Krzyzewski, Jim Valvano. Nie po informacje taktyczne, tylko po sposób przemawiania. Bradley mówił później, że Arena zawsze uczył się od tego, co go otacza.

3 stycznia 1996 roku odszedł z Virginii i został pierwszym trenerem D.C. United w inauguracyjnym sezonie MLS. Równolegle prowadził olimpijską reprezentację USA do lat 23 na igrzyskach w Atlancie. Pierwszy mecz w historii ligi, 6 kwietnia 1996 roku, United przegrali z San Jose Clash 0:1. Arena mówił po latach, że skład zebrano słabo, a drużyna nie była przygotowana fizycznie: Harkes przyjechał z Anglii na tydzień przed meczem, Marco Etcheverry zgłosił się z nadwagą, a trzech czy czterech piłkarzy z tamtej jedenastki po kilku tygodniach nie było już w kadrze. Mimo to D.C. United wygrało w 1996 roku MLS Cup (3:2 po dogrywce z Galaxy) i Puchar USA. W 1997 roku obroniło tytuł i wygrało sezon zasadniczy. W 1998 roku jako pierwszy amerykański klub zdobyło Puchar Mistrzów CONCACAF, a w grudniu pokonało brazylijskie Vasco da Gama w Copa Interamericana. W finale MLS Cup przegrało z Chicago Fire, prowadzonym przez Boba Bradleya, jego dawnego asystenta. W obronie grał Eddie Pope, student z University of North Carolina wzięty z draftu, który strzelił decydującego gola w pierwszym finale MLS.

W październiku 1998 roku, po nieudanych mistrzostwach świata we Francji, zastąpił Steve'a Sampsona w reprezentacji USA. Agoos opowiadał, że od pierwszego treningu zmieniła się atmosfera: Arena traktował wszystkich jak zawodowców i pozwalał grać po swojemu w ustalonych ramach. W 1999 roku kadra zajęła trzecie miejsce w Pucharze Konfederacji, a w 2002 roku wygrała Złoty Puchar CONCACAF. Na mundial w Korei i Japonii pojechało dwunastu piłkarzy z Europy i jedenastu z MLS. USA zaczęły od zwycięstwa 3:2 nad Portugalią. W ostatnim meczu grupy przegrały w Daejeon z Polską 1:3 po bramkach Emmanuela Olisadebe, Pawła Kryszałowicza i Marcina Żewłakowa, ale awansowały, bo Korea Południowa pokonała Portugalię. Polacy byli już wtedy po turnieju, a trener Jerzy Engel posadził na ławce m.in. Jerzego Dudka. W 1/8 finału Amerykanie wygrali z Meksykiem 2:0, a w ćwierćfinale przegrali z Niemcami 0:1. Był to najlepszy wynik USA na mundialu od 72 lat.

Drugi Złoty Puchar wygrał w 2005 roku. Mistrzostwa świata 2006 zakończyły się w grupie: remis 1:1 z późniejszymi mistrzami Włochami, mimo że USA kończyły mecz w dziewięciu, i porażki z Czechami oraz Ghaną. Trzy tygodnie po turnieju federacja nie przedłużyła mu kontraktu. Arena był wtedy wściekły i dopiero po latach uznał, że prezes Sunil Gulati miał rację.

W 2006 roku objął New York Red Bulls, ale rozstał się z klubem za porozumieniem stron po sezonie 2007. 18 sierpnia 2008 roku Los Angeles Galaxy zatrudniło go jako trenera i dyrektora generalnego w miejsce Ruuda Gullita i Alexiego Lalasa. Drużyna nie wygrała od ponad dwóch miesięcy, a Beckham i Donovan, jak opisywał Los Angeles Times, ledwie ze sobą rozmawiali. Arena odbudował skład: w 2009 roku Galaxy przegrało finał MLS Cup z Real Salt Lake w rzutach karnych, a potem wygrało Supporters' Shield w latach 2010 i 2011 oraz MLS Cup w 2011, 2012 i 2014 roku. Jako pierwszy trener zdobył pięć Pucharów MLS. W czerwcu 2012 roku drużyna była ostatnia na Zachodzie i od pięciu tygodni bez wygranej, a ostatni mecz przed przerwą rozegrała bez bramkarza, najlepszego obrońcy oraz Keane'a i Donovana. Arena odbył wtedy z kluczowymi graczami serię szczerych rozmów, oczekiwał większej determinacji i, jak mówił Donovan, nie owijał w bawełnę. Galaxy skończyło sezon mistrzostwem.

22 listopada 2016 roku wrócił do reprezentacji, zastępując Jürgena Klinsmanna po dwóch porażkach na starcie finałowej fazy eliminacji. Latem 2017 roku wygrał Złoty Puchar 2:1 z Jamajką, jako pierwszy trener po raz trzeci. 10 października 2017 roku USA przegrały w Couva z Trynidadem i Tobago 1:2 i nie awansowały na mundial 2018. Arena zrezygnował trzy dni później, mówiąc, że nie szuka wymówek, bo drużyna nie wykonała zadania, i bierze odpowiedzialność na siebie.

14 maja 2019 roku objął New England Revolution jako trener i dyrektor sportowy, po zwolnionym Bradzie Friedelu. Klub miał wtedy najgorszy start sezonu w historii. Po serii jedenastu meczów bez porażki wszedł do play-offów po raz pierwszy od 2015 roku, w 2020 roku doszedł do finału konferencji wschodniej, a w 2021 roku wygrał Supporters' Shield rekordową liczbą 73 punktów. Arena po raz czwarty został Trenerem Roku MLS. 1 sierpnia 2023 roku liga odsunęła go na czas dochodzenia w sprawie „niestosownych i obraźliwych uwag”. 9 września Arena zrezygnował, pisząc, że popełnił błędy i chce je przemyśleć. Szczegółów zarzutów nie ujawniono.

6 listopada 2024 roku San Jose Earthquakes ogłosili go trenerem i dyrektorem sportowym. Klub skończył poprzedni sezon na ostatnim miejscu w lidze. Na prezentacji Arena zapowiedział, że da szansę młodym zawodnikom, jeśli pokażą mentalność pierwszoligowców, a klub obiecał inwestycje w zaplecze. W 2025 roku przestawił zespół na trzech środkowych obrońców i skończył sezon tuż pod kreską play-offów.

Styl i metody

Arena jest przede wszystkim budowniczym drużyn. W D.C. United, Galaxy, Revolution i San Jose łączył funkcje trenera i dyrektora, więc sam składał kadrę. Lubi kupować i wychowywać środkowych obrońców z amerykańskich uczelni: Pope w D.C., Omar Gonzalez w Galaxy, Daniel Munie i Reid Roberts w San Jose. Rzuca ich do składu od razu, a Pope wspominał, że treningi były tak szybkie, że trzeba było po prostu nadążyć.

Taktycznie nie ma jednego dogmatu. W sezonie 2026 San Jose grało najczęściej w ustawieniu 4-2-3-1, ale po serii czterech porażek w sierpniu Arena od meczu z Houston 29 sierpnia posłał drużynę na trzech środkowych obrońców. W 2025 roku stosował ustawienie z trójką z tyłu, żeby uszczelnić grę obronną i dać miejsce dwóm napastnikom. Wiosną 2026 jego drużyna opierała się na pressingu w ataku, który napędzali szybcy stoperzy, mogący wychodzić wysoko i wracać.

Z graczami rozmawia wprost. Ben Olsen, gdy zaczynał zawodową karierę w D.C. United, zamieszkał u Areny: „zostań z nami, zaoszczędzisz, lepiej zjesz”, usłyszał bez żadnych formalności. Donovan mówił, że Arena wie, kiedy go przycisnąć, a kiedy zostawić w spokoju, i że jest przy tym autentyczny. Robbie Keane porównywał go z trenerami, którzy nie rozmawiali z zawodnikami: z Areną można było wyjść na piwo. Juan Agudelo mówił, że bardziej jest menedżerem niż trenerem, bo zamiast rozkazywać, podpowiada. Dave Sarachan, jego asystent z mundialu 2002 i z Galaxy, opisywał go jako człowieka, który potrafi rozładować napięcie, a przy tym jest tak rywalizujący, że w golfa bywa kibicem przeciwko własnemu partnerowi. Los Angeles Times zaznaczał, że Arena jest trudny w pracy: wymagający, cierpki, skłonny ganić asystentów bardziej, niż dzielić się zasługami.

Sam mówi, że nauczanie jest dla niego podstawą trenerskiego warsztatu. Przez lata prowadził zajęcia z wychowania fizycznego, a boisko treningowe nazywa swoją najwygodniejszą klasą. Jest przekonany, że więcej nauczył się od trenerów z NFL, NBA i baseballu niż od trenerów w Europie czy Ameryce Południowej.

Wypowiedzi

„Nauczanie ma swoje etapy i trzeba rozumieć możliwości umysłowe i fizyczne ludzi, z którymi się pracuje. To wchodzi w skład trenowania.” (MLSsoccer.com, sierpień 2019)

„Więcej nauczyłem się, rozmawiając z trenerem z NFL, NBA czy baseballu, niż z trenerami w Europie albo Ameryce Południowej.” (Goal, kwiecień 2025)